Klimaatwetten onhandig gepresenteerd, hoe kan het anders?

klimaatwetten EU

Op 14 juli presenteerde Frans Timmermans namens de Europese Commissie het klimaatplan ‘Fit for 55’. Een ambitieus plan van 12 klimaatwetten om voor 2030 de netto-uitstoot van broeikasgassen met 55% te verminderen. Klinkt goed zou je zeggen. Toch was de teneur in de media en in praatprogramma’s niet zo positief. Sterker nog, eerder negatief. Frans Timmermans werd weggezet als klimaatpaus, de plannen werden bekritiseerd en ik heb eerlijk gezegd maar weinig mensen om me heen gehoord die dolenthousiast waren. Hoe kan dat? Hoe is het mogelijk dat we niet enthousiast worden van de plannen voor een schonere planeet? Had het communicatief anders gekund?

Klimaatwetten: Fit for 55

We weten allemaal dat de uitstoot van broeikasgassen op het moment te hoog is. Als we op deze manier blijven doorleven, zal de zeespiegel stijgen en krijgen we vaker te maken met weersextremen. En de vraag is dan hoe leefbaar bepaalde gebieden op de wereld blijven. Om dat te voorkomen zijn er al diverse klimaatafspraken en akkoorden gesloten. Nu komen daar twaalf wetten bovenop, die gezamenlijk de uitstoot van broeikasgassen met 55% moeten reduceren in 2030. In 2050 is de uitstoot dan nul, dat is het streven.

Maatregelen voor bedrijven

Twee belangrijke onderdelen van de gepresenteerde klimaatwetten zijn nieuwe regels voor emissierechten (ETS) en de grenstaks. De eerste gaat over het handelen in emissierechten, waardoor je als bedrijf meer of minder uitstoot mag hebben. De tweede gaat over de uitstoot van bedrijven van buiten de EU. Straks moeten ook bedrijven buiten de EU aan de grens betalen voor hun uitstoot van koolstofdioxide. Hier zullen waarschijnlijk weinig burgers problemen mee hebben.

Maatregelen voor burgers

Waar mensen meer moeite mee zullen hebben is het rijtje maatregelen voor burgers. Direct na de presentatie van de plannen was overal te lezen: ‘iedereen gaat meebetalen’ en ‘de burger wordt geraakt in de portemonnee’. En kijk maar na, er zijn nogal wat maatregelen die de burger geld kunnen gaan kosten:

  • De benzine-auto wordt duurder en verdwijnt op termijn, we gaan allemaal elektrisch rijden.
  • Vliegverkeer gaat deel uitmaken van het Europees emissiehandelsysteem en er komt waarschijnlijk belasting op kerotine. Dat zal vliegtickets duurder maken.
  • Huizen moeten worden geïsoleerd. Dat kan vanuit de bouw of door bijvoorbeeld zelf je vloer te isoleren.
  • Leveranciers van energie krijgen ook te maken met het emissiehandelsysteem. Ze gaan betalen voor de uitstoot die ze veroorzaken. Dat kan de prijs van de energierekening flink opdrijven.

Botte bijl of geleidelijke transitie?

De overheid, en in dit geval de Europese overheid, wil ook zeker burgers in beweging krijgen. Als we allemaal ons steentje bijdragen, kunnen we klimaatverandering afremmen. Om dat te doen is het belangrijk op het probleem te schetsen en te laten zien voor welke dilemma’s je staat. Door dat inzichtelijk te maken, begrijpen mensen voor welke afwegingen je staat en hoe je daarin zelf kunt acteren. Maar wat er met de klimaatplannen is gebeurd, is de botte bijl hanteren. Er worden oplossingen gepresenteerd en die worden over de mensen uitgestort. Waardoor iedereen gelijk in de weerstand schiet.

Houd het klein, niet te abstract

Daarnaast is het voor mensen over het algemeen ingewikkeld om het grotere geheel te overzien. Je bent immers maar één schakeltje binnen de Europese Unie. Een snelle reactie kan dan zijn: ‘wat doet mijn inspanning er eigenlijk toe?’ En ook het overzien van het gehele pakket aan klimaatwetten is veel te complex. Bij de presentatie van de plannen heb ik nauwelijks gehoord wat ik zelf kan doen om klimaatverandering af te remmen. Ik lees alleen wat er allemaal voor mij beslist is, maar als ik vanuit intrinsieke motivatie wil beginnen, heb ik daar geen handvatten voor gekregen. Dat is een gemiste kans vanuit de Europese Commissie.

Concrete tips, sociale norm

Wil je mensen echt in beweging krijgen, dan is het uitstorten van al je wetten over de burgers niet de beste keus. Wat blijft hangen is ‘ik ga meer betalen en dat wil ik niet’. Terwijl diezelfde persoon waarschijnlijk best zou willen bijdragen aan een schonere planeet. Geef daarom concrete tips:

  • Vang regenwater op in een regenton voor het wateren van je planten (minder waterverbruik)
  • Gebruik zo min mogelijk tegels in je tuin en zet er plantjes neer (minder hitte in stedelijk gebied)
  • Koop geen airco, maar zet de ramen ‘s ochtends en ‘s avonds open (minder energieverbruik)
  • Kijk of je echt de weg op moet of dat je afspraak ook digitaal kan (minder uitstoot)

En daarbij werkt de sociale norm ook heel goed. Laat zien wie er allemaal al goed bezig zijn en zorg ervoor dat het echt ‘not-done’ wordt om niet bij te dragen aan het aanpakken van het klimaatprobleem.

Klimaatwetten zijn nodig, het gaat om de manier waarop je ze brengt

Natuurlijk is er ook van hogerhand extra inzet nodig. We kunnen het als burgers niet allemaal zelf doen. Maar als je de balans weet te vinden van wat je zelf kunt doen en wat er op hoger niveau nodig is, kom je al een eind in de goede richting. En als je daarbij ook nog schetst wat de dilemma’s zijn waar je voor staat als overheid, begrijpen mensen een stuk beter dat een leefbare planeet wat kost, maar ook dat het ons veel oplevert!

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.