Desinformatie is inmiddels alom tegenwoordig. Scrol maar eens een minuut of vijf door je social media feeds of simpelweg door de nieuwsfeed van Google of je AI-tool. Grote kans dat je al heel wat fake news bent tegengekomen. Berichten die ervoor zorgen dat je een gekleurd beeld van de werkelijkheid krijgt. En dankzij algoritmen vaak ook een beeld dat precies past bij jouw voorkeuren en opvattingen. Waardoor je niet eens meer door hebt dat de berichten niet kloppen of niet de hele waarheid vertellen. Gelukkig zijn er zogenaamde fact checkers. Individuen en organisaties die nieuws van beide kanten belichten en de waarheid proberen te vertellen. Maar heeft dat invloed op het bijstellen van partijdigheid?
Wat is desinformatie?
Een eenduidige definitie van desinformatie is moeilijk te geven. In de wetenschap verschillen hier de meningen over en dat is ook best logisch, want waar trek je de grens? Sommige onderzoekers gaan zo ver als ‘alles wat niet de alomvattende waarheid betreft is desinformatie’. Anderen gaan uit van de intentie die achter een bericht zit. En weer anderen houden het op een combinatie van beide. Ik hou het op ‘moedwillig informatie verspreiden waarvan de afzender weet dat het of niet volledig is of niet juist’.
Wat zijn fact checkers?
Fact checkers zijn onderzoeksjournalisten of organisaties die nieuwsberichten controleren op feiten en uitspraken verifiëren. Met als doel om desinformatie te ontkrachten of te laten zien dat een bericht niet berust op de waarheid. Dat moet jou als nieuwsconsument helpen bij het vormen van opvattingen en houdingen ten opzichte van een onderwerp. Immers, als je zeker weet dat iets klopt of waar is, kun je daarna jouw eigen mening daarover goed onderbouwen.
Dus altijd fact checkers gebruiken?
Je zou dus zeggen dat een nieuwsconsument er veel baat bij heeft om gebruik te maken van fact checkers. Want wie wil er nu niet een neutraal en eerlijk beeld van een onderwerp hebben? Het zou in ieder geval een hoop conflicten en discussies schelen. De vraag is echter of mensen die fact checkers daadwerkelijk benutten. Ray, Bhalla en Taneja (2026) hebben hier onderzoek naar gedaan. Zij hebben gekeken naar 7 miljoen nieuwsgebruikers in de Verenigde Staten en India die een gekleurd beeld van onderwerpen hebben, om te zien of zij fact checkers zouden gebruiken om een neutraler beeld van de werkelijkehid te hebben.
Fact checkers vooral gebruikt door heavy users
Eén van de uitkomsten van het onderzoek was dat fact checkers vooral gebruikt worden door zogenaamde heavy users. Dit zijn mensen die heel veel tijd spenderen op nieuwsmedia en social media als X of BlueSky. Waardoor ze een grondig beeld krijgen van een onderwerp en zich ook echt verdiepen hierin, zodat ze goed beslagen ten ijs kunnen komen in discussies.
En mensen met een gekleurd beeld?
Een ander resultaat van het onderzoek was dat de fact checkers niet of nauwelijks worden benut door mensen met een gekleurd wereldbeeld. Dat is op zichzelf niet verrassend, maar wel als je bedenkt dat juist deze mensen de doelgroep zijn van fact checkers. Immers, het idee is om desinformatie of selectieve waarheden tegen te gaan. En dat lijkt op het eerste gezicht dus niet goed te lukken.
Fact checkers en efficiëntie
Natuurlijk halen fact checkers de waarheid boven tafel en verschijnt dit regelmatig in het nieuws. Een bekend voorbeeld hiervan is het platform Follow the money. Echter, uit het onderzoek van Ray et al. (2026) blijkt dat ze hiermee vooral de mensen bereiken die zich al flink verdiepen in het nieuws. En maar een beperkt bereik hebben onder mensen die juist baat hebben bij het verifiëren van het nieuws en de feiten. Kortom, hier is werk aan de winkel.
Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.