Communicatie rond de vaccinatiestrategie: chaotisch, verwarrend en onduidelijk

Vaccinatiestrategie corona

Afgelopen week was het dan eindelijk zover: de eerste persoon in Nederland werd gevaccineerd tegen corona. Een mijlpaal die groots werd gevierd, live op televisie. Vervolgens konden alle acute zorgmedewerkers een afspraak maken, wat ook massaal is gebeurd. Niets mis met het vaccinatieprogramma zou je zeggen. Of zit het anders? Kijken we naar de communicatie rondom de vaccinatiestrategie, dan gaat het op z’n minst chaotisch en verwarrend. Heldere boodschappen ontbreken, iedere week is de informatie weer anders. Weet jij waar je aan toe bent?

We zijn gestart met de vaccinatiestrategie

Woensdag 6 januari begon Nederland met vaccineren. Dat was aanleiding voor de NOS om op dinsdagavond 5 januari een uitgebreide thema-uitzending te maken. Onder andere om de planning van vaccineren duidelijk te maken richting de bevolking. Ook andere grote nieuwszenders in Nederland (RTL, SBS) lieten plaatjes zien met daarin de planning. Logisch, want dit was immers zo gecommuniceerd door de overheid. Zodat iedereen direct zou weten wanneer hij of zijn aan de beurt zou zijn. De praktijk blijkt weerbarstiger.

Klopt de planning eigenlijk wel?

Maandag 4 januari stuurde minister Hugo de Jonge een brief naar de Tweede Kamer met daarin een update over de vaccinatiestrategie. Al snel kwamen geluiden naar buiten dat de informatie in die brief te optimistisch zou zijn. En bij navraag van de NOS bij de vaccinproducenten, bleek dit inderdaad het geval. Meer dan een miljoen vaccins komen later dan in de planning voor Hugo de Jonge. De minister haastte zich te zeggen dat het schema vooral ‘houvast’ moet bieden, maar zeker niet in beton gegoten is. En precies daar wringt de schoen. Als bepaalde zaken nog niet zeker zijn, is het dan verstandig om zeer gedetailleerd cruciale informatie als een vaccinatieplanning naar buiten te brengen?

Communiceren: te volledig willen zijn

Vaccinatiestrategie

Deze afbeelding is te downloaden op de website van de Rijksoverheid. In één overzicht staan alle verschillende vaccinatiegroepen genoemd, inclusief planning, waar je een prik krijgt en welke voorbehouden er gemaakt worden. Het is zoveel informatie dat waarschijnlijk niemand hier wijzer van wordt. De diverse nieuwsstations hebben van deze informatie duidelijkere vertalingen gemaakt, maar daarbij is wel geschrapt in de hoeveelheid informatie. En afhankelijkheden als geschiktheid van een vaccin, levering van vaccins en distributie van de vaccins zijn daarbij naar de achtergrond verdwenen. Met als gevolg dat mensen zich vastpinnen om de genoemde data en dat wijzigingen daarin het vertrouwen in de vaccinatiestrategie niet ten goede komen.

Communicatie: less is more

Vaccinatiestrategie

Het viel me op dat de rijksoverheid veel te volle infographics afwisselt met hele heldere varianten. Neem nu het plaatje boven deze alinea. Zo kan het dus ook. In een paar bolletjes wordt helder verteld hoe de start van de vaccinatiecampagne eruit ziet en welke stappen wanneer worden doorlopen. Dit zou je perfect per vaccinatiegroep kunnen ontwikkelen. Je klikt de doelgroep aan waartoe je behoort en ziet vervolgens heel helder welke stappen er doorlopen moeten worden en wanneer jij aan de beurt bent.

Communiceer alleen wat je wél weet

Natuurlijk is de druk groot om zo snel mogelijk met cijfers en getallen te komen als het gaat om de vaccinatieplanning. Iedereen wil weten wanneer hij of zij aan de beurt is. Maar in een proces waar zoveel zaken onzeker zijn, lijkt het verstandiger om wat algemener te blijven dan heel erg gedetailleerd te werk willen gaan. De grootste groep (18 tot 60, zonder medische indicatie) moet vanaf april gevaccineerd gaan worden. Met vaccins van Oxford, CureVac, Sanofi en Janssen. Alle vier zijn op dit moment nog niet goedgekeurd. CureVac vraagt pas goedkeuring aan bij de EMA in april, Sanofi verwacht pas in oktober te kunnen leveren en van Janssen weten we het nog niet. Daarnaast heeft Nederland extra vaccins van Pfizer besteld, die volgens De Jonge in maart komen. Pfizer zelf stelt op z’n vroegst in april te kunnen leveren en een woordvoerder van de Europese Commissie had het over juli.

Telkens veranderde informatie, waar zijn we aan toe?

Juist bij een cruciaal thema als het coronavaccin is duidelijkheid en helderheid geboden. En helderheid lijkt in dit geval eerder vertellen dat je iets niet weet, dan telkens veranderende informatie. Een schema dat houvast moet bieden, maar elke week verandert, biedt geen houvast. Waarom vertelt minister De Jonge dan niet dat we hopen op het 1e kwartaal, maar dat we afhankelijk zijn van diverse factoren. En zodra je daadwerkelijk zekerheid hebt, breng je dat naar buiten. Liever iets minder gedetailleerd, maar wel met zekerheid, dan zeer gedetailleerd zonder zekerheid. Dan weet iedereen waar we aan toe zijn.

Vaccinatiebereidheid hoog, houd dat vast

De onduidelijkheid in de communicatie rond de vaccinatiestrategie kan gevolgen hebben voor de vaccinatiebereidheid. Immers, ervaren chaos kan van invloed zijn op het vertrouwen dat we in de strategie hebben. ‘Als er zoveel misgaat en niet klopt, is datgene wat over het vaccin is verteld dan wel juist?’ Het zou goed zijn om al gevaccineerde mensen de komende tijd regelmatig aan het woord te laten. Laat ze aanschuiven in talkshows, vloggen, blogs schrijven. Om maar te vertellen dat het prima met deze mensen gaat. Veel mensen zijn namelijk benieuwd naar de bijwerkingen. Laat zien dat er nauwelijks bijwerkingen optreden. Laat zien dat ingeënte mensen ontzettend gezond en vitaal zijn. Dat helpt bij het vasthouden van de hoge vaccinatiebereidheid en kan tegengas bieden tegen de onzekere planning van de vaccinatiestrategie.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.