Waarom volgen mensen fake news kanalen?

fake news

We leven in een tijd waarin we niet meer zonder social media kunnen. En in een tijd waarin veel mensen hun nieuws van diezelfde social media halen. De reguliere nieuwsvoorziening via kranten, televisie en radio neemt steeds verder af en verandert in vluchtige berichten die een soort bubbel om je heen creëren. Zolang dat feitelijk juist nieuws is, is dat nog tot daar aan toe. Maar vaak gaat het hier ook om fake news. Maar hoe kan het nou dat fake news kanalen zo groot worden en dat mensen bepaalde accounts ook volgen en als geloofwaardig zien?

Wat is fake news?

De vraag ‘wat is fake news’ beantwoorden is nog best complex. Het gaat natuurlijk om nieuws dat feitelijk onjuist is. Echter, degene die fake news blootlegt als zijnde niet waar, wordt door de aanhangers van dat onjuiste bericht zelf weer beticht van fake news. En daarmee kom je in een soort vicieuze cirkel. Laten we het in dit artikel voor het gemak houden op nieuwsberichten die aantoonbaar onjuist zijn en waar dus non-informatie uit voorkomt. Dat soort nieuws wordt vaak verspreid via social media accounts en netwerken waarin het nieuws blijft rondgaan. Zeker op de socials krijg je vervolgens vergelijkbaar nieuws aangeboden, waardoor je op den duur alleen nog maar dezelfde soort berichten ziet. En je dus het fake news voor waar aanneemt.

Waarom fake news?

Zhang, Lukito, Su, Suk, Xia, Kim, Doroshenko en Wells (2021) hebben onderzocht hoe het kan dat fake news netwerken ontstaan en groeien, waardoor steeds meer mensen het nepnieuws voor waar aannemen. Daarvoor moeten we nog wel iets meer weten van fake news. Volgens Wardle en Derakshan (2017) is dit soort nieuws bedoeld om bewust schade toe te brengen aan de gevestigde orde en op die manier een politiek, financieel, sociaal en psychologisch voordeel te hebben. Daarnaast zitten er vaak georganiseerde groepen achter non-informatie en zijn er vele mensen bij betrokken.

Waarom volg je een social media account?

De vraag is, waarom volg je überhaupt een social media account, nog los van fake news? Daar zijn een paar ingrediënten voor. Ten eerste gaat het om een zogenaamd ego-netwerk. Je omringt je met gelijkgestemden en sluit je vervolgens aan bij een ‘groep’ die hetzelfde is als dat jij bent. Ten tweede worden actieve accounts meer gevolgd. Een account dat voortdurend nieuws post, maar ook reageert op reacties, is aantrekkelijk en daar wil jij bij horen. En ten derde heeft een populair account vaak een paar hoofdpersonen die als belangrijk of autoriteit worden gezien. Heb je deze drie ingrediënten bij elkaar, dan zou je fanbase moeten groeien.

Wat maakt dat fake news kanalen groeien?

Zhang et al. (2021) vonden in hun onderzoek dat er een bottom-up network effect optreedt bij nepnieuws kanalen. Dat wil zeggen, massaal retweeten van berichten die onjuist zijn, zorgt ervoor dat het aantal volgers snel groeit. Dit retweeten gebeurt vooral in groepen met mensen met extreme ideologische denkbeelden. En omdat in die groepen mensen zich toch al afzetten tegen de gevestigde orde, passen de fake news berichten vaak heel goed bij hun opvattingen.

Mainstream media speelt ook een rol

Een opvallende bevinding was dat ook de mainstream media, oftewel, de kanalen die normaal gesproken aan objectieve berichtgeving doen, een rol spelen bij het groeien van kanalen die juist non-informatie verspreiden. Dat heeft te maken met de zogenaamde vox populi, de stem van het volk. Mainstream media pikken soms extreme berichten van social media op om te laten zien dat fake news snel rondgaat op het internet. Echter, dat oppikken door reguliere nieuwskanalen maakt dat juist de nepnieuws accounts zelf groeien in aantal volgers. Omdat zij dat als een stukje erkenning zien (Zhang et al., 2021).

Welke informatie is nou echt?

Het onderzoek van Zhang et al. (2021) laat zien hoe de reguliere nieuwskanalen en de non-informatie kanalen op elkaar lijken en met elkaar vergroeid zijn. Het is ook niet eenvoudig om fake news te herkennen en doordat kanalen over en weer elkaars nieuws ook weer gebruiken om te laten zien dat iets wel of niet klopt, weet je het als volger op den duur ook niet meer. Toch zijn er wel een aantal tips om fake news te herkennen. Lees daarvoor mijn eerdere artikel.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Zhang, Y., Lukito, J., Su, M., Suk, J., ZXia, Y., Kim, S. J., Doroshenko, L. & Wells, C. (2021). Assembling the networks and audiences of disinformation: how succesfull Russian IRA twitter accounts built their followings, 2015 – 2017. Journal of Communication, 71, 305-331.

Wardle, C. & Derakshan, H. (2017). Information disorder: toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe Report, DGI (2017), 9.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.