Hoe kunnen verhalen helpen bij het ontkrachten van fake news?

fake news

In de moderne digitale tijd waarin we leven, is het steeds ingewikkelder om feiten van fabels te scheiden. Je ziet op het internet zo ontzettend veel informatie voorbij komen, dat het niet altijd eenvoudig is om te doorgronden wat wel en niet klopt. Misinformatie, beter bekend als fake news, is steeds prominenter aanwezig. Als je even niet oplet, beland je in een spiraal van onjuiste informatie, waar je wel steeds hardnekkiger in gaat geloven. Hoe kunnen we misinformatie tegengaan? Wat is er mogelijk om niet in de fabels te trappen en alleen juiste informatie over te houden?

Fake news herkennen

Het begint natuurlijk met het herkennen van fake news. Immers, als je niet weet dat iets onjuist is, ga je hier ook niets tegen doen natuurlijk. Gelukkig is er een eenvoudige checklist om misinformatie te herkennen. Check de bron, controleer de titel, kijk verder dan social media, bekijk afbeeldingen en foto’s, let op de betrouwbaarheid van de website, hoe zit het met emotie en spreekt er een autoriteit? Loop je deze stappen door, dan is de kans groot dat je al een aardig idee hebt of een bericht al dan niet misinformatie bevat.

Het gevaar van misinformatie

Behalve dat misinformatie niet altijd eenvoudig is om te herkennen, heeft het nog een groter potentieel risico. Uit onderzoek blijkt dat mensen die eenmaal in fake news geloven, moeilijk te overtuigen zijn van het tegendeel. Ga jij simpelweg mee in de onjuiste berichtgeving, dan zoek je alle mogelijke bronnen bij elkaar om te rechtvaardigen dat jij in dat bericht gelooft. En zullen anderen van goede huize moeten komen om jou nog van gedachten te doen veranderen. Het risico? Dat je in een bubbel van fake news terechtkomt, waar je niet meer uit weet te komen.

Een mogelijke oplossing: narratieven

Sangalang, Ophir en Cappella (2019) komen met een mogelijke oplossing voor het ontkrachten van misinformatie: narratieven. Een narratief is een verhaal met een begin, middenstuk en eind, waarin informatie wordt gegeven over de omgeving, karakters en een conflict (Hinyard & Kreuter, 2007). Een groot voordeel van narratieven ten opzichte van standaard informatie, is dat ze effectief kunnen zijn als het gaat om het veranderen van attitudes, wat je wel en niet gelooft en jouw gedragsintenties.

Narratieven helpen tegen misinformatie

Sangalang et al. (2019) hebben onderzocht of narratieven helpen tegen misinformatie. Ze deden dit in de context van organische tabaksproducten. Uit het onderzoek bleek dat verhalende informatie een sterk effect heeft op het reduceren van onjuiste houdingen, gedragsintenties en ideeën over die organische tabaksproducten. Anders gezegd, feitelijk onjuiste informatie kon grotendeels worden gecorrigeerd door in verhalende stijl de juiste informatie aan te dragen.

Emoties spelen een belangrijke rol

In verhalen wordt vaak gebruik gemaakt van emoties om je te laten meeleven met een hoofdpersoon of je te identificeren met een andere karakter. Door in te spelen op emoties, laat jij je gemakkelijker meevoeren en ben je dus ook sneller te overtuigen. Uit het onderzoek van Sangalang et al. (2019) bleek dan ook dat emoties in verhalen om misinformatie te ontkrachten goed werken. Sterker nog, hoe meer verschillende emoties aan bod kwamen, hoe meer de onjuiste informatie werd ontkracht. Een bijzonder aspect daarbij was dat negatieve emoties (verdriet, woede, teleurstelling) een grotere impact hadden dan positieve emoties.

Verhalen met emoties inzetten tegen fake news

In de tijd waarin we leven is misinformatie overal en nergens. Denk maar eens aan alle informatie rond de coronapandemie. De wildste verhalen gaan rond, weet jij nog wat je wel en niet moet geloven? Het simpelweg weerleggen van fake news met louter feitelijke informatie is dan minder effectief. Juist het gebruik van verhalen, waarin (negatieve) emoties goed naar voren komen, helpen bij het ontkrachten van misinformatie. Mensen zien sneller in dat iets onjuist is en passen hun gedragsintenties daarop aan. Door in te zetten op deze narratieven, zouden we een hoop misinformatie dus opzij kunnen schuiven. En als je ook jezelf nog traint met de checklist om fake news te herkennen, wordt het leven toch weer een klein beetje gemakkelijker.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Hinyard, L. J. & Kreuter, M. W. (2007). Using narrative communication as a tool for health behavior change: a conceptual, theoretical, and empirical overview. Health Education & Behavior, 34, 777-792.

Sangalang, A., Ophir, Y. & Cappella, J. N. (2019). The potential for narrative correctives to combat misinformation. Journal of Communication, 69, 298-319.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.