Hoe kun je iemand met een laag zelfbeeld communicatief optimaal helpen?

zelfbeeld

We leven in een wereld waarin iedereen wat van je verwacht. Veel mensen ervaren stress of druk om te moeten presteren. Ook zijn we bang om fouten te maken en willen we koste wat het kost voorkomen dat we anderen teleurstellen. Gaat het dan toch verkeerd, dan kan dit leiden tot een lager zelfbeeld. En een laag zelfbeeld kan weer gevolgen hebben voor je gezondheid en welzijn. Krijg je daarmee te maken, dan is wat extra steun om je zelfbeeld op te krikken natuurlijk erg welkom. De vraag is alleen: hoe is die steun het meest effectief? Hoe kunnen buitenstaanders ervoor zorgen dat jij je toch wat beter gaat voelen?

Wat is eigenlijk steun ten behoeve van het zelfbeeld?

Onder steun ten behoeve van het zelfbeeld (esteem support) verstaan we steunberichten die de bedoeling hebben om de ontvanger zich beter te laten voelen over zichzelf en over zijn of haar prestaties (Holmstrom & Burleson, 2011). Belangrijk daarbij is de CETESM-theorie (cognitive-emotional theory of esteem support messages). Deze theorie geeft aan hoe hulpvol een steunbericht is voor het zelfbeeld. Drie factoren spelen daarbij een rol: de verschillende dimensies van steunberichten, de uitkomst van steunboodschappen van verschillende kwaliteit en mechanismen die steunboodschappen koppelen aan die uitkomsten.

Content en stijl

Bij CETESM wordt in de onderzoekswereld doorgaans een onderscheid gemaakt tussen content en stijl. Bij content wordt bedoeld wat iemand zegt tegen de persoon met een laag zelfbeeld. Daarbij ligt de focus vaak op de gedachten en handelingen van de ontvanger zelf. Het andere component is de taalkundige stijl van een steunboodschap. Dan hebben we het over het hoe van het overbrengen van de boodschap.

Inzoomen op de stijl

Holmstrom, Reynolds, Shebib, Poland, Summers, Mazur en Moore (2021) hebben in hun onderzoek ingezoomd op de stijl van een steunboodschap ten behoeve van het zelfbeeld van iemand. Daarin wordt een onderscheid gemaakt tussen een dwingende toon (assert) of een milde toon die tot zelfinzicht komt bij de ontvanger (induct). Een voorbeeld: een dwingende steunboodschap voor iemand die twijfelt aan zijn sociale kring is ‘Ga eens na hoeveel vrienden je hebt!’ En een boodschap met een milde toon: ‘Het klinkt alsof je veel vrienden hebt’. Bij de eerste zet je de ontvanger aan tot actie, bij de tweede komt de ontvanger tot zelfinzicht zonder dat je dwingt tot actie.

Wat werkt beter om iemand te helpen?

Holmstrom et al. (2021) hebben onderzocht welke stijl beter werkt voor steunboodschappen bij mensen met een laag zelfbeeld. De verwachting was dat een milde toon beter zou werken, maar daar werd geen bewijs voor gevonden. Sterker nog, er was geen verschil tussen de dwingende of milde toon als het gaat om ervaren steun. Wel was het zo dat steunboodschappen met een hogere mate van emotionele content beter werkten dan een steunboodschap met één enkel emotioneel aspect. Hoe meer emotionele aspecten werden benoemd, hoe meer steun iemand ervoer.

Moet je niet gewoon luisteren?

De vraag bij het helpen van mensen met een laag zelfbeeld is of je niet gewoon moet luisteren. Immers, een luisterend oor wordt vaak gezien als goede hulp. Uit het onderzoek van Holmstrom et al. (2021) blijkt dat een steunboodschap met een dwingende of milde toon, altijd beter werkt dat wanneer er alleen geluisterd werd. Het voeren van een gesprek en het stellen van vragen zorgde voor een verbetering van het zelfbeeld ten opzichte van de conditie waarin de gesprekspartner van iemand met een laag zelfbeeld alleen het verhaal aanhoorde en niets terugzei.

Mogelijke verklaring voor gelijke resultaten stijl van de steunboodschap

De onderzoekers geven een mogelijke verklaring voor het ontbreken van een verschil in stijl van de steunboodschap op het zelfbeeld van de ontvanger. En dat is de interdependence theorie. Deze theorie stelt dat een sociale uitkomst bepaald wordt op basis van de verwachtingen die iemand van een relatie heeft. In het uitgevoerde onderzoek werden de participanten gekoppeld aan een vreemde, waardoor de verwachtingen waarschijnlijk laag waren. Voer je hetzelfde gesprek met een goede vriend, familielid of collega, dan zou de stijl van de steunboodschap waarschijnlijk veel meer uitmaken.

Niet alleen luisteren, ga het gesprek aan

Een belangrijke conclusie uit dit onderzoek is dat je het best iemand met een laag zelfbeeld kunt helpen door in gesprek te gaan. Geef steun, of dat nu op een dwingende of milde toon is. Ook al lijkt het logisch om vooral een luisterend oor te bieden, van alleen luisteren wordt het zelfbeeld van de ontvanger niet beter. Twijfelt iemand over zijn sociale omgeving, die mogelijk verprutste toets of het moeilijke examen op zijn werk dat eraan komt? Voer dan vooral een gesprek en laat de ontvanger tot inkeer komen dat het best goed komt!

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Holmstrom, A. J. & Burleson, B. R. (2011). An initial test of a cognitive-emotional theory of esteem support messages. Communication Research, 38, 326-355.

Holmstrom, A. J., Reynolds, R. M., Shebib, S. J., Poland, T. L., Summers, M. E., Mazur, A. P. & Moore, S. (2021). Examining the effect of message style in esteem support interactions: a laboratory investigation. Journal of Communication, 71, 220-245.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.