Afgelopen weekend blokkeerde de actiegroep Extinction Rebellion (XR) de A12 bij Utrecht. Ondanks een expliciet verbod om hier te demonstreren en een toegewezen alternatieve locatie door de gemeente Utrecht, koos XR er toch voor om de snelweg te beklimmen. Heeft dat eigenlijk zin? Wat bereikt de actiegroep hiermee en heeft het effect voor de standpunten waar ze voor staan?
Wat was de aanleiding voor het protest?
XR is fel tegen de subsidies die vanuit de overheid verstrekt worden op fossiele brandstoffen. Volgens de actiegroep gaat het om een bedrag tussen de 39,7 en 46,4 miljard Euro. Een kleine nuance: het gaat niet om directe subsidies vanuit de overheid. Het gaat om regelingen die gunstig zijn voor fossiele brandstoffen. En ook daarbij geldt weer dan het afschaffen van sommige regelingen ook direct consumenten kan raken of dat bedrijven naar het buitenland verhuizen (carbon leakage).
Loopje met het demonstratierecht
In Nederland heeft iedereen het recht op demonstreren. Het is belangrijk dat je vrijelijk jouw opvattingen moet kunnen ventileren. Alleen gelden daarvoor wel regels. Een demonstratie dien je aan te melden en je hoort je te houden aan de regels die daarbij horen. Bijvoorbeeld als het gaat om de locatie en om de veiligheid. Voor het protest in Utrecht had burgemeester Dijksma de demonstratie zelf van Extinction Rebellion niet verboden, maar wel de beoogde locatie. En er werd ook direct een alternatief aangeboden, onder de A12 om een verkeersinfarct en veiligheidsissues te voorkomen. Maar in aanloop naar het weekend liet de actiegroep al weten zich daar niet aan te gaan houden.
Hinder en veiligheid in het gedrang
En dus ontstond er afgelopen weekend een verkeersinfarct rond Utrecht. Met vooral lange files vanuit Den Haag, oplopend tot anderhalf uur. Ambulances en andere hulpdiensten konden er maar nauwelijks door en er ontstond flink wat irritatie bij wachtenden. Daarnaast moest er veel politie aan te pas komen om de demonstranten te verwijderen en heeft alles bij elkaar meerdere uren geduurd. Kortom: een hoop ellende en onbegrip. Heeft dat de zaak dan goed gedaan voor XR?
Klimaatboodschap in het nieuws?
De demonstratie van XR was groot in het nieuws. Alleen ging die aandacht zelden over de boodschap die Extinction Rebellion uitdroeg. In vrijwel ieder nieuwsmedium werd er heel kort, op het eind, een alinea aan het doel van het protest gewijd, maar het ging toch vooral over de politie-inzet, disruptie en ontwrichting door de demonstratie. Waardoor voor veel mensen de hinder als eerste naar boven komt en dus niet de klimaatboodschap.
Politiek zeer ontstemd
Daarnaast is het begrip vanuit Den Haag voor de protestacties 0,0. Bij monde van minister Karremans (Infrastructuur en Waterstaat): ‘Het blokkeren van snelwegen door activisten, zoals vandaag op de A12, is levensgevaarlijk voor weggebruikers, medewerkers van Rijkswaterstaat en hulpverleners. Demonstreren mag, maar niet op een snelweg. Ik heb echt 0,0 begrip voor dit soort acties.’ Dat kan toch niet de bedoeling zijn van de actie.
Heeft de demonstratie dan wel effect?
Volgens de wetenschap in ieder geval niet. Ontwrichtende acties hebben een averechts effect omdat deze doorgaans weinig impact hebben. Dat komt omdat XR een organisatie met een laag profiel is (Jungherr, Wuttke, Mader & Schoen, 2021). Veel mensen kunnen niet goed inschatten of de actiegroep betrouwbaar is in wat ze zeggen, waardoor mensen er minder in meegaan. Als de acties daarmee zowel bij de maatschappij als bij de minister weinig effect sorteren, wordt het dan niet tijd voor iets anders?
Disruptie voor effectiviteit
XR maakt zich hard voor een schonere en gezondere wereld. Waarin we ook over 50 of 100 jaar nog fijn kunnen leven. Daar zal niemand tegen zijn. Maar de tactiek die de groepering heeft gekozen is disruptie. En dat gaat voor hen boven effectiviteit van de klimaatboodschap. Een tactiek die doorgaans weinig effect sorteert. Wil je echt wat bereiken, dan is richten op effectieve communicatie richting de maatschappij een eerste goede stap. En ook daadwerkelijk in gesprek gaan en blijven met de politiek een goede tweede. Maar gezien de uitingen van de woordvoerders van XR is het de vraag of ze dit eigenlijk wel willen.
Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.
Bronnen
Jungherr, A., Wuttke, A., Mader, M. & Schoen, H. (2021). A source like any other? Field and survey experiment evidence on how interest groups shape public opinion. Journal of Communication, 71, 276-304