Heeft social mediagebruik effect op het zelfbeeld van tieners?

zelfbeeld social media

Een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van tieners is het verkrijgen van zelfvertrouwen. Het creëren van een positief en relatief stabiel zelfbeeld. Immers, zelfvertrouwen is bij tieners een belangrijke voorspeller of iemand lekker in z’n vel zit en gezond is. Tegenwoordig zitten tieners meerdere uren per dag op social media, waar ze zich voortdurend spiegelen aan anderen. Heeft dat effect op het zelfbeeld en als dat het geval is, welk effect?

Onderzoek naar social mediagebruik en zelfbeeld

Tot op heden zijn er 18 studies uitgevoerd die de relatie tussen social mediagebruik en zelfbeeld bij tieners hebben onderzochten. Leg je die studies naast elkaar, dan kun je concluderen dat er geen algemeen oordeel geveld kan worden. In sommige studies wordt er een positief effect gevonden, in andere studies een negatief effect. Kortom, weinig over te zeggen. Volgens Valkenburg, Beyens, Pouwels, Van Driel en Keijsers (2021) is één van de oorzaken daarvan dat bij de studies doorgaans alleen wordt gekeken naar het verschil tussen jongens en meisjes. Maar niet naar individuele verschillen van proefpersonen. Daarnaast is er nog weinig onderzoek gedaan naar effecten op de lange termijn, met daarbij in acht nemend de verschillen per persoon.

Verschil van persoon tot persoon

Valkenburg et al. (2021) zijn in het gat gedoken dat er ligt qua studies naar zelfbeeld in relatie tot het gebruik van social media bij tieners. Eén van de belangrijkste bevindingen was dat de effecten van social mediagebruik op tieners verschillen van persoon tot persoon. Het is dus moeilijk om te zeggen dat een bepaalde hoeveelheid tijd online zijn effect heeft op iemands zelfbeeld. Of dat effect heeft, hangt af van persoonskenmerken van de gebruiker.

Meer positieve dan negatieve effecten

Ook al is het volgens de onderzoekers lastig om een algemene conclusie op een groep personen los te laten in dit onderzoek, er is wel een gemene deler. Ja, het effect van social mediagebruik op het zelfbeeld van iemand verschilt van persoon tot persoon, maar de positieve effecten zijn wel groter dan negatieve effecten. Anders gezegd: het lijkt erop dat het gebruik van social media juist goed doet voor tieners in plaats van dat het schadelijk is voor iemands zelfvertrouwen. Dat is wellicht niet direct wat je zou verwachten. Zeker niet gezien de algemene opvatting dat social media niet altijd de werkelijkheid weergeeft, maar alleen de mooie plaatjes van iemand laat zien.

Wel of geen likes op Instagram

Social mediaplatform Instagram is al een tijdje aan het testen met het niet meer laten zien van likes aan anderen. Je kunt dan alleen zelf nog zien hoe vaak jouw foto is geliket. Het idee hierachter is dat het natuurlijk minder leuk is als je ziet dat iemand anders veel populairder is. Met de kennis uit het onderzoek van Vakenburg et al. (2021) is het dus eigenlijk niet te zeggen of die likes invloed hebben op andere tieners of niet. Dat verschilt per persoon. En dat zou er dus voor pleiten om niet zomaar de likes onzichtbaar te maken voor anderen.

Misgunnen en benijden

Eerder schreef ik al over jaloezie en het gebruik van social media. Waarbij er een verschil is tussen iets misgunnen of benijden. Onderzoek van Meier, Gilbert, Börner en Possler (2020) liet zien dat passief Instagramgebruik juist een positief effect heeft op het welzijn van de gebruiker. De vraag is echter of dat voor iedereen geldt, of dat ook dat effect verschilt van persoon tot persoon. Als we Valkenburg et al. (2021) volgen, is een algemene conclusie dus eigenlijk niet mogelijk.

Het belang van het onderzoek van Valkenburg et al.

Dat er geen algemene conclusies verbonden kunnen worden aan dit onderzoek, lijkt teleurstellend. Echter, eigenlijk is dit onderzoek een mooi startpunt. Als je gaat kijken hoe iemand individueel reageert op het gebruik van social media, kun je ook een op maat gemaakte aanpak bedenken om eventuele negatieve effecten af te remmen of te compenseren. Op deze manier kun je tieners helpen die het moeilijk hebben, mede door social mediagebruik.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Meijer, A., Gilbert, A., Börner, S. & Possler, D. (2020). Instagram inspiration: how upward comparison on social network sites can contribute to well-being. Journal of Communicatien, 70(5), 721-743.

Valkenburg, P., Beyens, I., Pouwels, J. L., Van Driel, I. & Keijsers, L. (2021). Social media use and adolescents’ self-esteem: heading for a person-specific media effects paradigm. Journal of Communication, 71 (1), 56-78.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.