Minder vliegen, waarom is dat nog niet gelukt?

minder vliegen

Het is meivakantie en dat zorgt voor grote drukte en chaos op Schiphol. De luchthaven heeft maatschappijen gevraagd om zelf vluchten te annuleren. Reizigers klagen steen en been over de lange wachttijden en op een aantal momenten heeft de Marechaussee toegangswegen naar Schiphol afgesloten. Kortom, het is ouderwets druk, net als voor corona. Maar hadden we tijdens de pandemie niet ingezien dat minder vliegen ook best oké is? Wat maakt dan dat we blijkbaar nog geen gedragsverandering hebben doorgemaakt?

Wat is er aan de hand op Schiphol?

De grote drukte op de luchthaven is een combinatie van factoren. Ten eerste is de reisbereidheid van veel mensen groot, nu we voor het eerst in twee jaar zonder allerlei beperkingen weer de wereld over kunnen. Daarnaast kampt de luchthaven met een tekort aan personeel. En dan vooral de uitvoerende diensten op Schiphol. Net als in andere sectoren, is ook in de logistieke sector de krapte op de arbeidsmarkt voelbaar. En ten derde gaat het om de lage lonen die gelden op de Amsterdamse luchthaven, mede gecreëerd door moordende concurrentie. Alleen al voor het afhandelen van bagage zijn er zeven verschillende partijen actief, je kunt je voorstellen wat dat doet met het salaris van de individuele medewerkers.

We zouden toch minder vliegen?

Tijdens de coronapandemie was het lange tijd niet mogelijk om op vakantie te gaan met het vliegtuig. En als het al mogelijk was, waren er een hoop restricties en vereisten. Het bleek voor veel mensen prima mogelijk om niet te reizen met het vliegtuig en dus was de hoop dat dit tot een blijvende gedragsverandering zou leiden na corona. Echter, de praktijk is weerbarstiger. Nu we weer op vakantie kunnen, nemen de reizigersaantallen in rap tempo toe. Zowel buiten als binnen Europa. Hoe kan dat?

Gedragsverandering was verplicht, niet vrijwillig

Voor gedragsverandering zijn vaak twee factoren belangrijk: de sociale norm en intrinsieke motivatie. Die sociale norm is onder te verdelen in een descriptieve en een verplichtende norm (Reno, Cialdini & Kalgren, 1993). De eerste gaat over het verwachte gedrag binnen een groep, wil je je conformeren tot diezelfde groep. Verplichtende normen zijn gedragsregels die opgelegd worden om bij een groep te kunnen horen. Alleen bij een combinatie van conformeren aan de sociale norm én intrinsieke motivatie, lukt het om gedragsverandering te bereiken. Tijdens de coronatijd werden ons vooral regels opgelegd, waardoor we gewenst gedrag gingen uitvoeren. Echter, voor hoeveel mensen gold dat ze deze gedragsverandering ook daadwerkelijk vanuit intrinsieke motivatie lieten zien?

Chaos op Schiphol, sociale norm?

Als we gevoelig zijn voor de sociale norm, wat doet dan de berichtgeving over Schiphol met je? Waarschijnlijk lees je vooral dat het extreem druk is en krijg je niet mee dat er ook op de achtergrond op de luchthaven nog van alles speelt. Je ziet op het nieuws enorme rijen en krijgt de indruk dat vliegen weer heel normaal is. Plus, stel dat jij jezelf had voorgenomen minder te vliegen en je ziet al die andere mensen om je heen wél het vliegtuig pakken. Houd je dan voet bij stuk of zie je de gigantische mensenmassa als de sociale norm dat vliegen nog steeds prima is?

Inzicht in jouw gedrag

Wil je gedrag veranderen, dan zijn naast de sociale norm en intrinsieke motivatie ook prikkels belangrijk. Bijvoorbeeld inzicht in je gedrag. Sinds een aantal jaar kun je bij KLM bijvoorbeeld zien hoeveel CO2 je uitstoot met jouw vlucht. Dat is natuurlijk goed, maar het kan nog wel beter. Ten eerste, je ziet je uitstoot alleen als je kiest voor CO2-compensatie. Vervolgens zie je een hoeveelheid kg staan zonder enige referentie. Maak er bijvoorbeeld van: 200kg, gelijk aan de uitstoot van X aantal huishoudens in X maanden. En ten derde, zou de schoonste optie om CO2 te reduceren niet altijd de aangevinkte optie moeten zijn? In een ideale wereld zou een vliegmaatschappij zelfs nog vermelden hoeveel CO2 je bespaart als je bijvoorbeeld binnen Europa de trein pakt, maar dat zal vast niet gebeuren.

klm co2
klm co2 minder vliegen

Andere prikkels

Daarnaast zijn er nog prikkels waar een rol ligt voor de overheid en vervoersbedrijven. Mensen bewegen tot minder vliegen kan best, mits de alternatieven gelijkwaardig zijn. Pak jij de trein naar Madrid (24 uur) of het vliegtuig (2 uur)? Betaal jij voor een trip naar Madrid liever € 100,- (vliegtuig) of € 300,- (trein)? Hier moet nog een flinke stap gezet worden. Neem als voorbeeld biologisch of vegetarisch eten in de supermarkt. Nu de prijzen steeds meer naar de standaardproducten kruipen, schakelen mensen gemakkelijker over. Zijn er alternatieven voor jouw vliegreis die gelijkwaardig zijn, dan zal dit zeker meehelpen voor een grote groep die wel een intrinsieke motivatie heeft om gedrag te veranderen, maar nu toch nog in het vliegtuig stapt.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Reno, R. R., Cialdini, R. B. & Kallgren, C. A. (1993). The transsituational influence of social norms. Journal of personality and social psychology, 64, 104-112.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.