Hoe kan hoop zorgen voor minder boosheid en polarisatie in het maatschappelijk debat?

Boosheid en politiek

Het lijkt wel alsof we steeds vaker geregeerd worden door boosheid. Kijk je een politiek debat, dan vliegen de verwijten om de oren. Het is wij tegen zij, er is nauwelijks nog een middenweg. En op social media is het al niet veel beter. Zolang je in je eigen bubbel zit, gaat het goed, maar zeg vooral niets wat anderen mensen verkeerd kunnen opvatten, want voor je het weet heb je de poppen aan het dansen. Boosheid wordt vaak geassocieerd met afhaken, het niet openstellen voor andermans meningen. Maar in de wetenschap klinkt er ook steeds vaker een ander geluid. Zou boosheid op de juiste manier ingezet niet kunnen leiden tot activatie? Meer meedoen met het politieke en maatschappelijke debat?

Boosheid

Boosheid wordt gezien als één van de zes basisemoties, samen met angst, afkeer, verrassing, plezier en verdriet (Walter, Demetriades & Nabi, 2021). En boosheid wordt steeds vaker gebruikt in het politieke debat. Waar vroeger politici probeerden elkaar aan te pakken in constructieve debatten, wordt er nu vaak veel meer ingespeeld op tegenstellingen. Bijvoorbeeld als het gaat om thema’s als immigratie of vluchtelingen.

Boosheid en politiek

Bij politieke boodschappen wordt boosheid vaak gecombineerd met een ingroup of outgroup en het beschuldigen van één van deze twee. De ingroup is de groep waar jezelf bij hoort, de outgroup is de partij waar je niet bij hoort. Door als politicus een boodschap te verpakken op zo’n manier dat de outgroup de schuld krijgt van een probleem, creëer je dat jouw kiezers waarschijnlijk een aversie ontwikkelen tegen leden van die outgroup. Dat kan leiden tot afkeer van de outgroup of zelfs agressie (Mackie, Devos & Smith, 2000).

Zorgt boosheid voor activatie of afwijzing?

Lang werd gedacht dat het verkondigen van boze politieke boodschappen zorgden voor afkerende reacties richting deelname aan het maatschappelijke debat. Anders gezegd, wanneer een bepaalde outgroup de schuld krijgt van bijvoorbeeld het immigratieprobleem, zullen de aanhangers van de ingroup meegaan in het bericht, maar niet per se zoeken naar een oplossing. En dat terwijl boosheid vrijwel nooit de enige emotie is die wordt opgeroepen met een boodschap. Walter, Demetriades en Nabi (2021) hebben onderzocht of de factor hoop een rol kan spelen bij het al dan niet meedoen aan een maatschappelijk debat na het zien of lezen van een boze politieke boodschap.

Psychologische weerstand en verwerking van de boodschap

Twee factoren spelen daarbij een belangrijke rol: psychologische weerstand en verwerking van een boodschap. De theorie van psychologische weerstand zegt dat individuen berichten die hun autonomie aantasten proberen te voorkomen (Brehm & Brehm, 1981). Je zult dus vooral berichten bekijken die aansluiten bij je denkbeelden. Ervaar je een bedreiging van je vrijheid en autonomie, dan zul je je eerder verzetten tegen beïnvloeding door een politieke boodschap. Roept een boodschap boosheid bij je op, dan is de algemene opvatting dat je automatisch dat bericht minder uitgebreid verwerkt. Je grijpt terug op oude gewoontes en hebt minder zin om mee te doen. Walter, Demetriades en Nabi (2021) hebben onderzocht of hoop daarin een mediator rol kan spelen.

Geen hoop, geen deelname

Wanneer deelnemers een politieke boodschap lazen die woede opriep, en daarin geen teken van hoop ontdekten, waren ze minder bereid om in actie te komen om een oplossing te vinden. Ontwaarden ze wel hoop in een bericht, dan was de weerstand om iets te gaan doen niet meer significant.

Hoop zorgt voor uitgebreidere verwerking van de boodschap

Ervaren boosheid na het zien van een boodschap en hoop die werd opgeroepen, hadden een belangrijk effect op de verwerking van de boodschap. Individuen die hoop putten uit de boodschap, doken dieper in de boodschap en verwerkten deze uitgebreider dan deelnemers die helemaal geen hoop haalden uit een boodschap. De factor hoop was uiteraard gemanipuleerd in de artikelen die de deelnemers te zien kregen.

Diepere verwerking is meer interesse in wederzijdse argumenten

Diepere verwerking van berichten is de basis voor een constructief maatschappelijk debat. Zeker in de politiek is het van belang dat je elkaars inzichten begrijpt en respecteert. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn, maar door elkaar te begrijpen kun je zoeken naar een oplossing. Als politicus zou een boodschap waarin je zaken bekritiseert daarom altijd een vorm van hoop moeten hebben. Niet alleen klagen over wat er allemaal misgaat, maar ook oplossingen bieden. Als mensen dat oppikken als hoop, verwerken ze een boodschap uitgebreider en kunnen ze ook constructief meedenken over oplossingen. Dat zorgt voor minder polarisatie en meer acceptatie over en weer. Dat zouden we best goed kunnen gebruiken!

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Brehm, J. W. & Brehm, S. S. (1981). Psychological reactance: a theory of freedom and control. San Diego, CA: Academic.

Mackie, D. M., Devos, T. & Smith, E. R. (2000). Intergroup emotions: explaining offensive action tendencies in an intergroup context. Journal of personality and social psychology, 79, 602 – 616.

Walter, N., Demetriades, S. Z. & Nabi, R. L. (2021). Seeing red through rose-colored glasses: subjective hope as a moderator of the persuasive influence of anger. Journal of Communication, 79 – 103.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.