Kunnen tegengeluiden op YouTube extreme video’s neutraliseren?

tegengeluiden op youtube

De afgelopen jaren is onze samenleving steeds meer gepolariseerd. Zoals onze koning het zei in zijn kersttoespraak: het lijkt wel alsof je altijd een kant moet kiezen. Terwijl je het soms even gewoon niet weet. Die polarisatie heeft vele oorzaken. In de politiek komen er steeds meer extremen, de coronapandemie heeft tegenstellingen op scherp gezet en social media spelen meer en meer een belangrijke rol in de verdeling van de samenleving. Bijvoorbeeld YouTube, waar zowel links- als rechts-extremistische filmpjes te zien zijn. Zijn tegengeluiden op YouTube mogelijk, om extremistische boodschappen te neutraliseren, of werken die juist extra tweespalt in de hand?

Wat zijn extreme boodschappen?

Schmitt, Rieger, Rutkowski en Ernst (2018) schrijven dat een enkele definitie van extreme boodschappen niet makkelijk te geven is. Eigenlijk is alles wat ‘niet in het midden’ is, een extreme boodschap. De vraag is dan natuurlijk wat het midden is. Kemmesies (2006) had hier eerder al wel een oplossing voor. Berichten die extremisme promoten, omvatten doorgaans één van de volgende drie elementen: complottheorieën, propaganda of hate speech. Hate speech zijn directe beschuldigingen of het gebruik van scheldwoorden aan het adres van een individu of een hele groep.

Wat zijn tegengeluiden?

Tegengeluiden, in het Engels counter messages genoemd, zijn doorgaans positieve berichten, die ingaan tegen extremistische ideologieën, onderdelen van die ideologieën of gewelddadig extremistisch gedrag. Met als doel om mensen te helpen de propaganda en misinformatie van extremistische boodschappen te doorzien (Briggs & Feve, 2013). Tegengeluiden richten zich dan ook doorgaans op het grote publiek, om een krachtig tegengeluid te laten horen.

Het algoritme van YouTube

Net als bij andere social media, werkt YouTube met een algoritme. Dat algoritme zorgt ervoor dat jij video’s aangeboden krijgt die aansluiten op jouw interesses. Kijk je de hele dag door kattenfilmpjes, dan zorgt het algoritme ervoor dat je nog meer kattenfilmpjes te zien krijgt. En dat is weliswaar onschuldig, maar zo werkt het ook bij extreme video’s. Kijk jij filmpjes van corona-ontkenners, dan krijg je via het algoritme vanzelf meerdere vergelijkbare video’s aangeboden. Met als mogelijk risico dat je volledig in je eigen bubbel terecht komt.

Zijn tegenberichten de oplossing voor de algoritmes?

Op YouTube geef je video’s tags mee. Met die tags kunnen video’s gevonden worden, maar kunnen algoritmes ook video’s aan elkaar linken. Video’s met tegengeluiden kunnen hier natuurlijk ook gebruik van maken. Doorgaans worden deze items voorzien van dezelfde tags als extremistische boodschappen, in de hoop getoond te worden door het algoritme. Waardoor er mogelijkerwijs een neutraler beeld ontstaat voor de kijker. De vraag is, werkt dat ook echt zo? Iets wat Schmitt et al. (2018) hebben onderzocht.

Extreme berichten en tegengeluiden aan elkaar gelinkt

Uit de resultaten van Schmitt et al. (2018) blijkt dat het algoritme van YouTube wel degelijk extreme video’s en tegengeluiden aan elkaar weet te linken. Doorgaans omdat dezelfde keywords en tags worden gebruikt. Hiermee zou je dus uit je eigen bubbel of vicieuze cirkel kunnen komen, doordat je ook een andere boodschap over hetzelfde onderwerp te horen krijgt. Dat lijkt dus de oplossing om extremistische boodschappen te neutraliseren.

Gevaarlijke werking van het algoritme

Echter, als een vervolgvideo op een extremistische boodschap een tegengeluid kan zijn, is er natuurlijk ook de mogelijkheid dat dit andersom gebeurt. Dat wil zeggen, volgend op een tegengeluid krijg je weer een extremistische video te zien. Omdat hier hetzelfde gebeurt: de tags en keywords zijn gelijk, waardoor het algoritme denkt dat de video’s bij elkaar horen en dat je ook in de extremistische video bent geïnteresseerd.

Problematisch: meer extreme video’s dan tegengeluiden

Natuurlijk is het goed nieuws dat je via het algoritme van YouTube na het zien van extreme boodschappen ook tegengeluiden krijgt te zien. Het probleem is echter dat er veel meer extreme boodschappen op YouTube staan dan tegengeluiden. Met als gevolg dat er weinig tot geen balans is. Hierdoor ontstaat juist de mogelijkheid dat je door tegengeluiden op YouTube meer extreme video’s te zien krijgt. Bijvoorbeeld als je helemaal niet geïnteresseerd bent in extreme video’s en start met een ‘tegengeluid’-video. Dan kun je zomaar opeens bij een boodschap komen die je helemaal niet wilt zien. Kortom, het algoritme van YouTube maakt vooralsnog niet dat extremere boodschappen geneutraliseerd worden door tegengeluiden.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Briggs, R. & Feve, S. (2013). Review of programs to counter narratives of violent extremism: what works and what are the implications for government? Van: https://www.counterextremism.org/resources/details/id/444/review-of-programs-to-counter-narratives-of-violent-extremism-what-works-and-what-are-the-implications-for-government

Kemmesies, U. (2006). Terrorismus und extremismus – der zukunft auf der spur. Forschungsstand sum phänomenfeld des islamischen extremismus und terrorismus. Munchen: Luchterhand.

Schmitt, J. B., Rieger, D., Rutkowski, O. & Ernst, J. (2018). Counter-messages as prevention or promotion of extremism?! The potential role of YouTube: recommendation algorithms. Journal of Communication, 68, 780-808.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.