Boeren in actie om stikstof, hoe zit het met de communicatie?

stikstof boeren communicatie

Afgelopen week presenteerde minister Van der Wal, verantwoordelijk voor portefeuilles stikstof en natuur, de stikstofaanpak van het kabinet. In heel het land moet de stikstofuitstoot drastisch naar beneden. Voor het behoud van natuurgebieden, het in stand houden of stimuleren van de biodiversiteit en voor een gezonde leefomgeving met voldoende flora en fauna. Onvermijdelijk gevolg is flinke impact voor de agrarische sector. Die zoals verwacht boos was over de gemaakte plannen. En de boeren gaan dan ook over tot actie. Maar is de aanpak communicatief gezien wel de juiste?

Wat is het probleem met stikstof?

Teveel stikstofuitstoot heeft grote gevolgen voor de natuur. Stikstof komt in de lucht door menselijk gedrag, bijvoorbeeld koken op gas. Maar zeker ook door ammoniak, uitwerpselen van boerderijdieren, zoals koeien. Die stikstof daalt na verloop van tijd neer op het land. Gebeurt dat in natuurrijke omgevingen, dan krijgen de planten die goed gedijen bij die stikstof al snel de overhand. Met als gevolg een sterke reductie van de biodiversiteit. Mede daardoor zit Nederland op slot. Vergunningen voor het bouwen van wegen en gebouwen kunnen niet meer worden afgegeven. Om weer te mogen bouwen én om de natuur weer op gang te helpen, moet de stikstofuitstoot in Nederland omlaag. Immers, we zitten hier ver boven de gemiddelde uitstoot in Europa.

En de agrarische sector dan?

Nederland heeft een grote agrarische sector. We produceren hier veel voedsel voor onszelf en voor andere landen in Europa. Die export is natuurlijk goed voor de economie, de keerzijde van de medaille is dat die agrarische sector behoorlijk veel stikstof produceert. En zeker in de buurt van natuurgebieden is dat funest. Boeren in Nederland weten al jaren dat ze minder stikstof moeten uitstoten en er zijn ook volop innovaties om daar stappen in te zetten. Maar het gaat niet snel genoeg. In de gepresenteerde stikstofaanpak van het kabinet is nu zichtbaar in welke delen van het land de meeste reductie nodig is. En dat heeft grote gevolgen voor de agrarische sector.

Van sympathie tot antipathie

In oktober 2019 startten de grote boerenprotesten, met onder andere de massademonstratie op 1 oktober. Vrij snel kregen de boeren veel steun uit het hele land, mede door de ingezette toon. ‘Wij zorgen voor eten op het bord’ en ‘boeren maken Nederland trots’ waren veel gehoorde kreten. Dat werkte goed en veel burgers steunden de boeren. Echter, de verharding van de acties, het ontwrichten van de samenleving door snelwegen, distributiecentra en andere infrastructurele knooppunten te blokkeren, viel minder in goede aarde. En al snel veranderde het sentiment in het land van sympathie naar antipathie.

Hoe gaat het nu?

Direct na de presentatie van de stikstofaanpak stond een flinke groep boeren voor het huis van minister Van der Wal. Om een zelfgemaakte ontslagbrief aan te bieden. De minister ging in gesprek met de boeren, maar gaf ook aan de actie als bedreigend te ervaren, voor haarzelf en haar kinderen. En laten we eerlijk zijn, protesteren doe je niet bij het privédomein van bewindslieden. Dat komt het gesprek niet ten goede en helpt ook niet in de steun van de burgers.

Daarnaast heeft Agractie opgeroepen tot een grote landelijke actie op 22 juni. Dat is natuurlijk prima, maar de woorden die de voorman daarbij gebruikt zijn wel twijfelachtig. ‘Moord met voorbedachte rade’ door het kabinet. Dat is nogal wat om op deze manier het gesprek aan te gaan. Het zorgt eerder voor polarisatie dan samenwerking. En het maakt ook dat de achterban bij een protest steeds minder ontvankelijk is voor argumenten en dialoog. Dan kun je in je videoboodschap nog wel de boeren én burgers aanspreken, maar op deze manier zul je weinig gehoor bij de burger (die niet boer is) vinden.

Terug naar de kern

Het zou verstandig zijn voor de boeren om terug te gaan naar de kern. Iedereen begrijpt dat boeren zich zorgen maken over het voortbestaan van hun bedrijf. Tegelijkertijd liggen de feiten over stikstof op tafel. Het zou veel krachtiger zijn om daar niet voor weg te lopen en de plannen waar de actiegroepen het vaak over hebben duidelijk naar buiten te brengen voor het grote publiek. Met welke innovaties en ingrepen kunnen ze zelf bijdragen aan stikstofreductie? Laat de mensen in het land zien dat je serieus bezig bent met de problematiek. Laat zien wat je allemaal al doet en hoe je probeert een oplossing te vinden voor het probleem.

Zorg voor één stem

Daarnaast is het van belang dat de agrarische sector met één stem spreekt. Het helpt niet voor het draagvlak in het land als de verschillende organisaties het niet met elkaar eens zijn over acties of uitingen. Bedenk wat dat doet met buitenstaanders die dat alleen vanaf de zijlijn zien. Eensgezindheid helpt voor draagvlak én voor het gesprek in Den Haag.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.