De hoeveelheid nieuws die je per dag te verwerken krijgt, is gigantisch. Via de televisie, via de radio, via internet. Overal waar je komt, zie je nieuwskoppen voorbij flitsen of begint er wel iemand tegen je over de laatste ontwikkelingen. De grote hoeveelheid nieuws, maakt het ingewikkeld om alles te controleren. Heb je te maken met fake news of is iets wel echt gebeurd? En welk medium is nog wel betrouwbaar? De laatste jaren lijkt er ook steeds meer wantrouwen richting het nieuws. Vraag is of dit daadwerkelijk zo is en zo ja, waar dat door komt. Ik leg het je uit.
Wat is nieuws?
De vraag ‘wat is nieuws’ is nog niet zo eenvoudig te beantwoorden. Over het algemeen gaat het om gebeurtenissen die anders zijn dan normaal. Die enige vorm van nabijheid met jou hebben en waarvan de impact doorgaans groter dan gemiddeld is. Vervolgens is het aan journalisten om zo volledig en onafhankelijk mogelijk het nieuws te brengen. Al worden daar natuurlijk al keuzes in gemaakt. Het journaal van de NOS ziet er anders uit dan dat van RTL. En ook de invalshoeken die gekozen worden om een onderwerp te belichten, zorgen voor een bepaalde draai aan berichtgeving.
Verandering in het nieuwslandschap
Hierboven gaat het nog om traditionele media, maar met de komst van social media is ook het nieuwslandschap flink opgeschud. Immers, hele generaties halen hun nieuws niet meer van het NOS- of RTL-journaal, maar via Facebook, Instagram en TikTok. Waarbij er in veel gevallen geen journalist aan te pas komt en er ook geen check zit op echtheid of waarheid. Dat maakt voor de mensen die dit nieuws consumeren vaak ook weinig uit. Op social media zit je in een bubbel en als het nieuws dat voorbijkomt aansluit bij de opvattingen in die bubbel, ga je er gemakkelijk in mee.
Meer wantrouwen richting het nieuws?
Van oudsher hadden mensen best veel vertrouwen in het nieuws en journalisten in het algemeen. Zij deden verslag van wat er speelde. Toch lijkt dit vertrouwen de laatste jaren onder druk te staan. Fletcher, Andi, Badrinathan, Eddy, Kalogeropoulos, Mont’Alverne, Robertson, Arguedas, Schulz, Toff en Nielsen (2025) hebben hier onderzoek naar gedaan. Ze hebben data bekeken van 2015 tot 2023, in 46 verschillende landen. Met als vraag of het vertrouwen in het nieuws is veranderd.
Meer wantrouwen in nieuws
De onderzoekers hebben als resultaat gevonden dat er sinds 2015 inderdaad meer wantrouwen is in het nieuws. Het betreft weliswaar een kleine daling qua vertrouwen, maar het was wel noemenswaardig. Fletcher et al. (2025) hebben daarnaast gevonden dat er verschillen zijn tussen de 46 landen in hoe deze ontwikkeling heeft plaatsgevonden. En belangrijker nog, waarom er een verschil optreed.
Meer social media = meer wantrouwen
In landen waar televisie nog steeds één van de belangrijkste bronnen van nieuwsvoorziening is, is het vertrouwen in het nieuws hoger dan in landen waar social media heel prominent is als nieuwskanaal. Anders gezegd, als het nieuws voornamelijk geconsumeerd wordt via de socials, is het vertrouwen lager dan wanneer traditionele media een sterke rol in het nieuws hebben. Niet gek, want mensen die via social media aan hun nieuws komen, worden daar bevestigd in hun denkbeelden en vinden dan al gauw de traditionele media verkeerd.
Social media primair nieuwskanaal?
In landen waar de socials primair als nieuwskanaal worden gebruikt, is het vertrouwen in het nieuws lager. En dat is een complexe ontwikkeling. Immers, het is prima om niet alles zomaar aan te nemen wat door traditionele nieuwskanalen wordt gebracht, maar er werken daar wel professionele journalisten die hoor- en wederhoor toepassen. Dat is bij het nieuws op social media nog maar de vraag. En daarnaast zorgt het traditionele nieuws vaak ook voor een overzicht van verschillende perspectieven, iets waar social media nogal eens aan voorbij gaat.
Is er een oplossing?
Het is niet zo dat nieuws via social media per definitie verkeerd is. Sterker nog, als via de socials mensen alsnog hun nieuws consumeren, is dat natuurlijk prima. Maar gezien de resultaten van het onderzoek van Fletcher et al. (2025) is het des te belangrijker om van jongs af aan te blijven benadrukken dat goede nieuwsvoorziening betekent dat je verschillende bronnen raadpleegt. Dat je je niet beperkt tot één nieuwskanaal, maar juist een combinatie van social media en traditionele media gebruikt om tot een goede nieuwsvoorziening te komen. Daar hebben scholen een taak in, social media zelf en jij en ik. Door verschillende perspectieven in te brengen en anderen aan het denken te zetten. Om zo langzaam het vertrouwen in het nieuws weer terug te winnen.
Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.
Bronnen
Fletcher, R., Andı, S., Badrinathan, S., Eddy, K. A., Kalogeropoulos, A., Mont’Alverne, C., Robertson, C. T., Arguedas, A., Schulz, A., Toff, B. & Kleis Nielsen, R. The link between changing news use and trust: longitudinal analysis of 46 countries, Journal of Communication, Volume 7 (1), 1-15.