Heb je wel eens nagedacht over hoe nieuws aan ons aangeboden wordt? En op welke manier jou het nieuws het meest bijblijft? Uitgangspunt van de journalistiek is om objectief verlsag te doen van onderwerpen. Waarbij in de ideale situatie beide kanten van de medaille worden belicht. Maar binnen die kaders heb je als journalist natuurlijk wel mogelijkheden om het nieuws op de ene of de andere manier te presenteren. Met als resultaat nieuws dat wel of niet blijft hangen. Hoe dat werkt? Aarøe, Andersen, Skovsgaard, Svith en Schmøkel (2023) hebben hier onderzoek naar gedaan.
Hoe presenteer je nieuws?
Vrijwel altijd is de aanleiding van een nieuwsbericht een opmerkelijk feit of een bevinding uit onderzoek. Neem bijvoorbeeld nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) of van het Centraal Plan Bureau (CPB). Als journalist schrijf je daar dan een kort verhaaltje over en dan heb je nieuws. Maar wanneer je simpelweg wat getallen en feiten hoort of leest, blijft je dat dan bij? Waarschijnlijk niet. En daarom kiezen veel journalisten voor aankleding bij een bericht, bijvoorbeeld door exemplars te gebruiken. Dit zijn korte verhaaltjes waarin een nieuwsfeit verduidelijkt wordt, vaak aan de hand van personen die rechtstreeks te maken hebben met het gepresenteerde feit.
Waarom exemplars?
Het idee van het gebruiken van voorbeeldverhaaltjes is dat jij als ontvanger je beter kunt identificeren met het nieuws. Je herkent je misschien wel in de persoon in het item. Daarnaast zorgen sprekende voorbeelden doorgaans voor het oproepen van emotie. Of dit nu woede, blijdschap of verdriet is, de emotie zorgt ervoor dat het nieuws beter blijft hangen. De laatste jaren zien we in het nieuws steeds vaker extreme exemplars. Waarbij vooral de meest negatieve extreme situatie van een bepaald nieuwsfeit in beeld komen.
Negatieve extreme exemplars
Je zou kunnen betogen dat het laten zien van extreem negatieve voorbeelden weinig effect heeft omdat je ook een positiever verhaal kunt voorstellen. In de praktijk blijkt er echter wel degelijk een effect te zijn. Extreem negatieve exemplars zorgen voor vooroordelen over een bepaald onderwerp bij de ontvanger en daarnaast schrijven ontvangers van zo’n voorbeeld vaak de verantwoordelijkheid toe aan de politiek. Waardoor jij uiteindelijk negatiever kunt gaan denken over de politiek en de keuzes die gemaakt worden dan eigenlijk terecht is. Vraag is dus waarom we zoveel negatieve voorbeeldverhaaltjes tegenkomen.
Drie mogelijke oorzaken onderzocht
Het onderzoek van Aarøe et al. (2023) spitst zich toe op drie mogelijke oorzaken van negatieve extreme exemplars. Allereerst socialisatie vanuit educatief perspectief, ten tweede psychologische vooroordelen en ten derde redactioneel beleid. Met de eerste wordt bedoeld dat er een opvoedkundig beeld van de maatschappij wordt geschetst, waarin iedereen geholpen moet worden. In het tweede geval gaat het over de vooroordelen die al bestaan en met voorbeeldverhaaltjes kunnen worden bevestigd. En de derde gaat over strategieën om te zorgen voor meer clicks en lezers van je verhalen.
Redactioneel beleid belangrijkste oorzaak
Uit het onderzoek blijkt dat voornamelijk redactioneel beleid een oorzaak is van negatieve extreme voorbeelden. Deze zorgen namelijk voor meer clicks online en dat resulteert in meer lezers en advertentie-inkomsten. In tijden van economische druk bij veel nieuwsbureaus erg belangrijk. En daarnaast is het natuurlijk zo dat online iedereen vluchtig nieuwsberichten tot zich neemt. Extreme verhalen springen er dan uit en zorgen er sneller voor dat je even blijft hangen. Daarnaast werd er ook een klein significant effect gevonden van opvoedkundige socialisatie en het bevestigen van vooroordelen.
Het probleem van teveel negatieve exemplars
Wanneer de voorbeeldverhaaltjes niet meer in balans zijn en de negatieve exemplars de overhand krijgen, kan dit leiden tot een verkeerde voorstelling van de werkelijkheid. Zoals hierboven al beschreven kan het ook zorgen voor het toeschrijven van de verkeerde verantwoordelijkheid aan de politiek. Maar uit het onderzoek van Aarøe et al. (2023) blijkt daarnaast dat de extreem negatieve voorbeeldverhaaltjes bestaande vooroordelen verder kunnen versterken. Waardoor de zogenaamde bias in nieuwsvoorziening blijft bestaan. Met als resultaat dat jij niet het complete verhaal te horen krijgt.
In de praktijk
Klinkt het bovenstaande wat abstract? Bekijk dan bijvoorbeeld eens de berichtgeving over armoede in Nederland. Ons land is één van de rijkste landen van de Europese Unie en minder dan 6% van de Nederlanders loopt kans om in de armoede te belanden. Dat is een stuk lager dan in de rest van de wereld. Desondanks zie je, zeker rond de verkiezingen, veel verhalen over mensen met een laag inkomen. Sterker nog, het thema van de afgelopen verkiezingen was bestaanszekerheid. Het gaat hier dus niet over of armoede wel of niet bestaat, natuurlijk zijn er mensen die het moeilijk hebben, maar versterken negatieve extreme exemplars hier het beeld of is het een objectieve schets van de werkelijkheid?
Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.
Bronnen
Aarøe, L., Andersen, K., Skovsgaard, M., Svith, F. en Schmøkel, R. (2023). The journalistic preference for extreme exemplars: educational socialization, psychological biases or editorial policy? Journal of Communication, 74 (1), 48-62.