Polarisatie in de samenleving, wie speelt welke rol?

Politici polarisatie

Het jaar 2022 was een roerig jaar. Overal en nergens leek de wereld in brand te staan. En waar je zou verwachten dat het in ons eigen land wat rustiger zou worden na de coronaperiode die verhoudingen op scherp zette, was niets minder waar. In plaats van minder polarisatie lijkt het wel alsof de samenleving alleen maar meer verdeeld raakt. Desondanks hoor je politici voortdurend roepen dat we minder moeten polariseren en meer moeten verbinden. Toch ervaren juist burgers de politici als oorzaak van polarisatie. Hoe zit dat precies?

Laag vertrouwen in de politiek

Eerst maar eens de statistieken. In Nederland is het vertrouwen in de democratie gedaald naar 60%. Veel mensen hebben daarnaast weinig vertrouwen in de huidige politici in Den Haag voor het oplossen van problemen waar ons land voor staat. Tegelijkertijd nemen bedreigingen richting politici toe. Meer dan 1000 keer werd er een melding gedaan van bedreiging bij het Team bedreigde politici van de politie. En het aantal politici dat inmiddels beveiligd door Den Haag moet, is flink toegenomen. Dus ja, we kunnen stellen dat er een probleem is. Toch?

Met elkaar in gesprek

Politici geven aan dat de samenleving steeds verder polariseert en dat we meer met elkaar in gesprek moeten. Maar juist op dat punt scoren politici zelf slecht volgens burgers. Sterker nog, politici zijn niet langer de oplossing voor veel mensen, maar juist onderdeel van het probleem. Mensen ergeren zich aan vijandigheid en afkeer in het politieke debat. Het gebrek aan respect, elkaar niet laten uitspreken of simpelweg niet meer luisteren en je alleen maar tot je eigen achterban richten, het maakt dat burgers dat zelf ook gaan overnemen.

Den Haag is belangrijk

Ook al is het vertrouwen in de politiek laag, toch trekken veel mensen zich wel aan wat er in Den Haag gebeurt. En als je daar ziet dat je niet langer meedoet als je niet overal een scherpe mening over hebt, ga je dit vanzelf ook toepassen. Om niet buiten de boot te vallen als er in jouw sociale kring over een bepaald onderwerp gesproken wordt. Koning Willem-Alexander noemde het een paar jaar geleden al in zijn kersttoespraak: ‘het is oké om het soms niet te weten’. Daarin zouden politici een rol kunnen spelen, door niet altijd het volstrekt oneens met de ander te zijn, maar juist zelf ook te zoeken naar de verbinding.

Oplossing of oorzaak van polarisatie?

Waarom erkennen politici dan niet dat ze zelf misschien onderdeel van het probleem zijn van polarisatie? De belangrijkste reden is dat naar anderen wijzen een veelgebruikte tactiek is door politici. Met als doel om de aandacht van jezelf af te leiden. Minder aandacht voor jezelf betekent dat je minder hoeft uit te leggen en dat iemand anders aan de bak moet om er iets van te maken. Het is natuurlijk wel de vraag hoe lang deze tactiek blijft werken.

Agenda setting door de media

En daarnaast zijn er ook nog de media. Media hebben een sterke positie als het gaat om het bepalen van de publieke agenda. Anders gezegd, de nieuwsstations bepalen grotendeels waar jij en ik bij de koffieautomaat over praten. Als je vrijwel iedere week hoort dat Nederland verder polariseert, is het natuurlijk moeilijk om daar anders over te denken. Het gevaar schuilt hierin dat we dit ‘normaal’ gaan vinden. En dat het dus altijd noodzakelijk is om een kant te kiezen. Waardoor je je meer en meer afsluit van andersdenkenden. Dat werkt polarisatie weer verder in de hand. Kortom, een vicieuze cirkel.

Allemaal aan zet tegen polarisatie

Wille we daadwerkelijk polarisatie tegengaan, dan hebben we hier allemaal een rol in. Media, politici en jij en ik. Zelf moeten we als burgers meer openstaan voor andermans mening. Je hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn, maar gewoon luisteren en een gesprek voeren is niet teveel gevraagd. Aan politici de taak om te erkennen dat ze een voorbeeldrol hebben en dat ze dus polarisatie versterken als ze tekeer gaan tegen elkaar in de Tweede Kamer. Wees niet alleen de oplossing, maar voorkom ook dat je de oorzaak bent. En aan de media de taak om een evenwichtig beeld te schetsen. Natuurlijk zijn er veel meningsverschillen en verschillende groeperingen, maar er zijn ook veel mooie samenwerkingen in het land. Dat mag ook best benoemd worden. Zodat je niet de indruk krijgt dat we altijd over alles lijnrecht tegenover elkaar staan.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.