Kunnen belangenorganisaties de publieke opinie beïnvloeden?

Greenpeace publieke opinie

De publieke opinie is een belangrijk element in de meningsvorming van vele mensen. Van oudsher zijn het vooral overheden, politieke partijen en de media die de publieke opinie vormgeven. Maar steeds vaker is er ook een andere speler actief: belangenorganisaties. Denk hierbij aan organisaties als Greenpeace, Amnesty International of het Wereldnatuurfonds. Is het voor die organisaties mogelijk om jou op dezelfde wijze te beïnvloeden als bij de conventionele organisaties die dat doen? Of spelen er andere factoren? Kortom, welke invloed hebben belangenorganisaties op de publieke opinie en dus op jouw mening?

Wat zijn belangenorganisaties?

De eerste vraag is natuurlijk: wat verstaan we onder belangenorganisaties? Jungherr, Wuttke, Mader en Schoen (2021) geven de volgende definitie: ‘Belangenorganisaties zijn organisaties die overheden of het publiek proberen te beïnvloeden, in lijn met de belangen van hun leden.’ Ze verschillen van politieke partijen in het feit dat politieke partijen zelf kandidaten hebben die voor de hoge posten gaan, terwijl belangenorganisaties vooral die kandidaten proberen te beïnvloeden. Maar dus niet zelf voor een bepaalde posities gaan.

Laag versus hoog publiek profiel

Wil je de publieke opinie beïnvloeden, dan is het doorgaans belangrijk om zichtbaar te zijn. Als je veel in het nieuws bent en vaak je mening mag verkondigen, blijft de boodschap bij meer mensen hangen dan wanneer je minder zichtbaar bent. Politieke partijen hebben een hoog publiek profiel. Ze komen vaak in het nieuws en zijn veel aanwezig in het maatschappelijke debat. Belangenorganisaties hebben doorgaans een laag publiek profiel. Natuurlijk komen ze wel eens in het nieuws, maar ze zijn niet altijd en overal aanwezig. Dat maakt het beïnvloeden van de publieke opinie lastiger.

Selectief communiceren

Belangenorganisaties communiceren vaak selectief en hebben daarom een laag publiek profiel. Ze focussen op bepaalde onderwerpen en zoeken de media zodra een van die onderwerpen actueel wordt of is. Het is voor een organisatie met een laag publiek profiel bijna onmogelijk om altijd de media te zoeken, aangezien mensen dan niet meer weten waar je nu echt voor staat als belangenorganisatie.

Geloofwaardigheid bij beïnvloeding publieke opinie

Een van de belangrijkste succesfactoren bij beïnvloeding is of mensen je als geloofwaardig inschatten. Is een bron geloofwaardig, dan komt een boodschap overtuigender over dan wanneer je het idee hebt dat de bron niet geloofwaardig is. Echter, als je als belangenorganisatie alleen selectief in de media verschijnt, hoe kunnen mensen dan inschatten of je geloofwaardig bent? En heeft dat dan invloed op de beïnvloeding van de publieke opinie? Vragen die Jungherr et al. (2021) hebben onderzocht.

Een belangenorganisatie beïnvloedt de publieke opinie

De eerste vraag was of een communicatieve interventie van een belangenorganisatie effect heeft op de publieke opinie. Het antwoord daarop is ja, maar kortstondig. Het onderwerp komt tijdelijk op de publieke agenda, een uiting van een belangenorganisatie kan attitudes in een andere richting sturen en kan de beschikbaarheid van argumenten voor of tegen een standpunt laten toenemen bij het publiek. Maar nogmaals, dit effect is erg kort.

We kijken minder naar geloofwaardigheid

Waar we bij een persuasieve boodschap van een politieke partij goed kijken naar de bron en de geloofwaardigheid van de afzender, is dit bij een boodschap van een belangenorganisatie veel minder het geval. Bij politieke partijen kijken 9 op de 10 mensen naar de afzender, bij belangenorganisaties behaalt alleen Greenpeace een dergelijk hoog aantal, de rest zit veel lager. Geloofwaardigheid lijkt dus minder een rol te spelen bij persuasieve boodschappen van belangenorganisaties. Dat heeft er voornamelijk mee te maken dat we de organisaties niet goed genoeg kennen om de geloofwaardigheid in te schatten (Jungherr et al., 2021).

Mate van beïnvloeding hangt af van de boodschap

Een belangrijke vondst uit het onderzoek is dat er een interessante interactie is tussen laag versus hoog profiel, de geloofwaardigheid van een afzender en de kracht van een overtuigende boodschap. Bij een laag publiek profiel van een organisatie, maken mensen minder inschattingen van geloofwaardigheid van de afzender. Daarmee hangt de mate van beïnvloeding vooral af van de sterkte van de boodschap. Bij politieke organisaties ligt dat net anders. Als de ontvanger van een boodschap inschat dat de afzender erg geloofwaardig is, dan is de inhoud van de boodschap minder van belang bij de beïnvloeding.

Conclusie

Belangenorganisaties als Greenpeace, Amnesty International en het Wereldnatuurfonds kunnen de publieke opinie beïnvloeden, maar die beïnvloeding is vaak beperkt en van korte duur. De kracht van politieke partijen of overheden is veel groter als het aankomt op het sturen van de publieke opinie. Dat heeft er grotendeels mee te maken dat we die partijen beter kennen en dus goed kunnen inschatten of de bron geloofwaardig is of niet. Die informatie missen we doorgaans bij belangenorganisaties.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Jungherr, A., Wuttke, A., Mader, M. & Schoen, H. (2021). A source like any other? Field and survey experiment evidence on how interest groups shape public opinion. Journal of Communication, 71, 276-304.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.