Hoe sluit je jouw presentatie af? Wel of niet het einde aankondigen?

slot presentatieEen presentatie geven, we doen het allemaal wel eens. Met een krachtige opening pak je direct de aandacht van het publiek, interactie helpt je om jouw toehoorders erbij te houden en dan werk je toe naar de afsluiting. Maar hoe sluit je het best je presentatie af? Is het verstandig om het einde aan te kondigen of kun je deze aankondiging beter achterwege laten. Presentatie- en speechadviseurs zijn verdeeld, maar vanuit de wetenschap geef ik je een zetje in de goede richting.

Attentum, benevolum en docilem facere

De inleiding van een presentatie is volgens Andeweg en De Jong (2004) erg belangrijk. Je moet ervoor zorgen dat je hier de aandacht trekt (attentum). Vervolgens is het belangrijk dat je welwillendheid opwekt bij de luisteraars (benevolum) en dat je duidelijk toelicht wat er komen gaat (docilem). In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld een anekdote over wat je hebt meegemaakt of hebt gelezen. Stel direct een vraag aan het publiek en licht daarna toe wat je allemaal gaat behandelen.

Opbouwen naar het slot

Na de krachtige inleiding, heb je als het goed is het publiek aan je lippen hangen. Dan is het tijd voor het inhoudelijke middenstuk, waar je presentatie werkelijk om draait. Langzaam werk je naar het einde toe. Maar hoe pak je dat laatste stukje aan? De klassieke presentatieleer zegt dat je in het slot nog een samenvatting moet geven van het voorgaande, je moet inspelen op het gevoel van het publiek en je moet het kort en bondig houden. Dat heeft wederom te maken met aandacht, welwillendheid en begrip. De vraag van Andeweg, De Jong en Wackers (2009) is of je de afsluiting specifiek moet aankondigen.

Wel of niet aankondigen?

Moderne adviesboeken zijn verdeeld over het al dan niet aankondigen van het naderende einde van je presentatie. Kortweg zijn er twee opvattingen: het aankondigen van je presentatie activeert het publiek en trekt dus de aandacht. Het publiek ‘schrikt wakker’. De andere opvatting is dat een overgangszin naar het einde er juist voor zorgt dat toehoorders al een punt achter jouw betoog zetten. Oftewel, het publiek mist de laatste woorden omdat ze in hun hoofd al bezig zijn met inpakken.

Waardering en retentie

Twee centrale begrippen in het onderzoek van Andeweg, De Jong en Wackers (2009) zijn waardering en retentie. Heeft het aankondigen van het einde een positief effect op de waardering van de presentatie als geheel en leidt een aankondiging tot meer aandacht en dus hogere retentie van de inhoud van je presentatie? Natuurlijk wil je dat het publiek jouw praatje waardeert, maar uiteindelijk gaat het nog veel meer over het daadwerkelijk onthouden van je boodschap.

Het effect op waardering

Uit het onderzoek van Andeweg, De Jong en Wackers (2009) blijkt dat er geen hogere inhoudelijke waardering is voor een presentatie met aankondiging van het einde dan wanneer er niet aangekondigd werd. Echter, de waardering was ook niet lager, waardoor het geen kwaad kan om het einde in te leiden. Interessant is namelijk dat het publiek wel aangaf een presentatie ‘meer afgerond’ te vinden wanneer een spreker aangeeft dat het einde eraan komt. Alsof in je hoofd de cirkel rond is.

Het effect op retentie

Voor het toetsen van het effect op retentie werden er een aantal slotvragen gesteld over de presentatie. Hieruit bleek dat het aankondigen van het einde een positief effect heeft op het beantwoorden van de slotvragen. Dat betekent dat toehoorders de informatie uit het laatste deel van de presentatie beter kunnen representeren wanneer er een expliciete aankondiging van het einde wordt gegeven. En uiteindelijk wil je natuurlijk dat het publiek de belangrijkste conclusies meeneemt naar huis.

Conclusie

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het aankondigen van het einde van je presentatie een positief effect heeft op de retentie van informatie. Voor de waardering werd geen effect gevonden, maar wel ervoeren toehoorders een hogere mate van afgerondheid. Dat pleit voor het aankondigen van het slotstuk van je presentatie. Daarvoor kun je gebruik maken van verschillende opties. Bijvoorbeeld:

  • Voordat we naar huis gaan, wil ik je graag nog even het volgende meegeven.
  • Ik rond af met de volgende opmerkingen. Zoals ik in de inleiding al zei …
  • Dan vat ik nog even de belangrijkste punten samen.

Bronnen

Andeweg, B. & Jong, J. de (2004). De eerste minuten. Attentum, benovlum en docilem parare in de inleiding van toespraken. Den Haag: Sdu Uitgevers.

Andeweg B. A., Jong J. C. de & Wackers M. (2009), ‘Het einde is nabij.’ Het effect van slotaankondiging in toespraken op waardering en retentie. In: Spooren W., Onrust M., Sanders J. (Eds.) Studies in taalbeheersing 3. Assen: Van Gorcum. 31-42.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.