Hoe bepalen grote bedrijven wat we eten, wat we drinken en waar we naartoe reizen?

grote bedrijven bepalenVraag aan tien mensen op straat of ze hun eigen keuzes maken en ze zullen allemaal ja zeggen. Immers, we willen graag zelfstandig over zaken kunnen beslissen. Dat geeft ons een gevoel van autonomie. Maar in hoeverre maken we eigenlijk zelf onze keuzes? Kiezen we daadwerkelijk zelf of worden we voortdurend een kant op gestuurd? Wat is de rol van grote bedrijven bij ons koopgedrag? Ik leg het je uit.

Tien multinationals

Ik begin met een vraag. Wat hebben Lay’s, Pepsi en Quaker met elkaar te maken? Ze komen alle drie van hetzelfde bedrijf: Pepsico. Nog eentje, wat is de overeenkomst tussen Mars, Freedent en Whiskas? Wederom van hetzelfde bedrijf: Mars. Oxfam heeft in kaart gebracht dat ongeveer 10 multinationals vrijwel alle merken die jij in de supermarkt ziet beheert. Dat betekent dus ook dat deze bedrijven grotendeels bepalen wat wij eten en drinken. Natuurlijk kies je zelf wat je in je mandje legt, maar daar is al een stuk beïnvloeding aan vooraf gegaan. Bepaalde merken zitten in jouw consideration set, door slimme marketing.

grote bedrijven bepalen

Het kerstdiner

Een ander mooi voorbeeld is het jaarlijkse kerstdiner. Ieder jaar komt Albert Heijn met de Allerhande kerstspecial. Daarnaast organiseerde de supermarktketen drie jaar lang het Allerhande kerstfestival om inspiratie op te doen. Het is niet voor niets dat andere supermarkten als Jumbo en Lidl ook kerstgidsen uitgeven met dinertips. Deze grote supermarkten bepalen grotendeels wat jij op tafel zet tijdens de kerstdagen.

Onze reisbestemming

Een derde voorbeeld gaat over reizen. Elk jaar komt Lonely Planet met een top 10 voor beste steden, landen, regio’s en plaatsen waar je het meeste waar voor je geld krijgt. De kracht van deze lijstjes is natuurlijk enorm. Nieuwe bestemmingen worden onder je aandacht gebracht en plaatsen die al op je bucketlist stonden worden nog eens extra uitgelicht. De kans is groot dat jij je baseert op dit soort lijstjes voor het kiezen van jouw stedentrip of vakantiebestemming.

Consideration set

Zoals je ziet zijn er dus een aantal grote bedrijven die min of meer voor ons bepalen wat we eten, drinken en doen. Maar hoe komt dat nou? De tien bedrijven die vrijwel alle bekende merken in handen hebben, verdienen miljarden per jaar. Met dat geld maken ze ontzettend veel reclame, zodat jij merken van die bedrijven gaat opnemen in je consideration set. Bij het aanschaffen van een alledaags product maak je de keuze uit de merken die in je consideration set zitten, je overweegt alleen die merken. En laat dit nou net merken zijn die bekend zijn, aangezien je een bekend merk automatisch associeert met goed (Macdonald & Sharp, 2000).

Inspelen op emotie

Daarnaast spelen grote merken bij hun reclamevoering vaak in op emotie. Ze proberen ervoor te zorgen dat je een behoefte koppelt aan een product. Coca Cola is hier erg goed in. Als jij denkt aan het drinken van frisdrank, denk je waarschijnlijk het eerst aan Coca Cola. En niet aan Pepsi of huismerkcola. Ook dit heeft grotendeels te maken met merkbekendheid.

Lonely Planet ‘helpt’

Wat betreft het voorbeeld over reizen, hier speelt iets anders. Het aantal bestemmingen waar we naartoe kunnen is tegenwoordig zo uitgebreid, dat we het lastig vinden om een goede keuze te maken. Met de lijstjes van Lonely Planet worden we dan ‘geholpen’. Zij zetten een aantal bestemmingen op een rij en dat maakt het kiezen van een bestemming voor ons gemakkelijker. Want als het in de top 10 staat, dan zal het wel de moeite waard zijn. Maar omdat veel mensen zo denken, bepaalt Lonely Planet met deze lijstjes deels waar we naartoe reizen.

Reisaanbieders bepalen

Hetzelfde geldt natuurlijk voor reisaanbieders als Sunweb, Corendon en TUI. Ieder jaar brengen ze weer een nieuwe vakantiegids uit en staan op de website de topbestemmingen genoemd voor dit seizoen. Maar zijn dit eigenlijk de locaties waar je zelf ook graag naartoe zou willen? Natuurlijk weten we wel dat we beïnvloed worden, maar het gekke is dat we hier weinig tegen doen. Waarschijnlijk is het een combinatie van gemak, ontzorgen en een gebrek aan middelen om zelf een goede keuze te maken.

Bedrijven sturen ons gedrag

Of het nu gaat om de boodschappen, het kerstdiner of je vakantie, bedrijven sturen ons gedrag. Binnen die kaders maken we weliswaar zelf onze keuzes, al zijn die waarschijnlijk al eerder beïnvloed door diezelfde grote bedrijven. Daar is niets mis mee, het maakt het leven makkelijker, maar het is goed om je af te vragen waarom je iets doet of koopt. En bedenk ook dat op het gebied van vakantie het stimuleren van een locatie juist kan leiden tot massatoerisme. Is het dan niet veel leuker om niet naar de top 10-bestemmingen te gaan?

Bronnen

Macdonald, E. & Sharp, B. (2000). Brand awareness effects on consumer decision making for a common, repeat purchase product: a replication. Journal of Business Research, 48, 5-15.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.