Zwarte Piet, allochtoon, stereotypen, wat is de rol van de media?

sterotypen in de mediaHet zijn roerige tijden in tolerant Nederland. De Zwarte Pietendiscussie speelt al jaren, maar het gaat steeds verder. Voorheen allochtoon wordt nu ‘Nederlander met migratie-achtergrond’ en het onderscheid tussen Westerse en niet-Westerse immigranten mag binnenkort ook niet meer. Media duikelen over elkaar heen of dit een goede of slechte ontwikkeling is. Maar zijn het niet de media zelf die dit in de hand hebben gewerkt? Zijn niet zij er mede verantwoordelijk voor dat er stereotypen zijn ontwikkeld? Ik leg het je uit als communicatiespecialist.

Zwarte Piet, allochtoon, Sylvana

De afgelopen weken ging het weer veelvuldig over Zwarte Piet. Grote gemeenten kiezen dit jaar vooral voor schoorsteenpieten met zwarte vegen op het gezicht. Ondertussen heeft de Telegraaf gepubliceerd dat 75% van de Nederlanders helemaal geen verandering wil als het gaat om Zwarte Piet. Dan speelde er ook nog de beslissing van onder andere het CBS om de term ‘allochtoon’ af te schaffen. Maar maken we met de nieuwe indeling niet ook gewoon onderscheid? En wat te denken van Giel Beelen die apengeluiden afspeelde in zijn radioshow en daarbij riep ‘Rustig Sylvana’. Om vervolgens excuses te maken op de strafbank bij De Wereld Draait Door.

Oud Hollandsch Zwarte Pietenbier

Alles wat gaat over immigratie en immigranten ligt op dit moment ontzettend gevoelig. Zo moest een Mijdrechtse bierbrouwer stoppen met Oud Hollandsch Zwarte Pietenbier na aanhoudende bedreigingen. Was dit 10 jaar geleden ook gebeurd? Nee, waarschijnlijk niet. Hoe is het mogelijk dat de discussie tussen verschillende bevolkingsgroepen zo hoog is opgelopen? Natuurlijk zijn er vele factoren die een rol spelen, maar één wil ik er nu uitlichten: de media.

Media creëert stereotypen

De media hebben veel macht in de huidige maatschappij. Zij bereiken een groot publiek en veel mensen zijn ook afhankelijk van de media voor hun informatievoorziening. Dan is het belangrijk dat er een neutraal beeld wordt geschetst van de samenleving. Een onderzoek van Owens (2008) laat zien dat dit vaak niet het geval is. Experts in nieuwsprogramma’s zijn bijna altijd blanken. Eerdere resultaten van Dixon en Linz (2000) laten zien dat blanken vaak worden getoond als slachtoffers en donkere mensen als criminelen. Als we bedenken dat voor veel mensen de grote mediakanalen de enige vorm van informatievoorziening zijn, is dit natuurlijk problematisch. De media creëren op deze manier stereotypen en houden deze ook in stand.

Guard Dog Perspective

Dixon en Williams (2015) laten zien dat die stereotypen niet alleen bij donkere mensen worden gemaakt door de media. Zo worden moslims vaak afgeschilderd als terroristen en zijn latino’s, voornamelijk in de VS, illegale immigranten. Een verklaring hiervoor kan het Guard Dog Perspective zijn. Het Guard Dog Perspective houdt in dat nieuws meer aandacht krijgt wanneer er een bepaald fenomeen bestempeld wordt als indringer of bedreiging. De groep met de minste macht in de samenleving wordt het meest bevooroordeeld.

Guard Dog Perspective in Nederland

Als we het Guard Dog Perspective vertalen naar de Nederlandse media dan kunnen we stellen dat in het nieuws de link tussen moslims en terrorisme erg sterk is. Daarnaast worden donkere mensen in bepaalde nieuwsprogramma’s al snel zeurderig gevonden of worden ze een bedreiging voor onze cultuur genoemd. Dit is problematisch aangezien sommige politici en extremistische groeperingen handig gebruik maken van de stereotypen die de media mede creëren. Met als schoolvoorbeeld natuurlijk Geert Wilders. Hij vaart wel bij de manier waarop moslims worden neergezet in de media.

Veranderende media

Het is bijzonder om te zien dat sommige mediakanalen nu kiezen voor radicale veranderingen als het bijvoorbeeld gaat om Zwarte Piet. RTL 4 dat geen Zwarte Piet meer laat zien in zijn Sinterklaasserie. Ietwat hypocriet is het wel als je bedenkt dat ook zij bijgedragen hebben aan het creëren en in stand houden van stereotypen. Daarentegen is meevaren met de huidige maatschappij natuurlijk prima, maar op deze manier zet je jezelf wel een beetje voor schut.

Stereotypen veranderen over tijd

Stereotypen en invullingen van bepaalde termen zullen er altijd zijn, maar veranderen ook met de tijd. Vraag je opa of oma iets over een Duitser en het woord mof zal al gauw over tafel gaan. En zo ook met het woord neger. In de huidige tijd een woord dat als racistisch is bestempeld, maar er is waarschijnlijk geen oudere die met neger iets racistisch bedoelt. Los van het feit of het al dan niet racistisch is. Dit komt simpelweg voort uit het feit dat in het verleden het woord neger veelvuldig werd gebruikt in de media als aanduiding voor een donker iemand.

Stereotypen geleidelijk afvoeren

Willen we echt van stereotypen af, dan ligt er een belangrijke rol bij de media. Zij moeten geleidelijk de stereotypen afvoeren. En dan bedoel ik niet van de een op de andere dag besluiten om Zwarte Piet niet meer te laten zien. Maar kies bijvoorbeeld eens voor een donkere expert in een praatprogramma. Of nodig een moslim uit als deskundige. Ras of huidskleur zou geen rol moeten spelen bij het in beeld brengen van nieuwswaardige personen. Wanneer dat meer geaccepteerd wordt en kleur of ras niet meer uitmaakt op tv, kunnen we een volgende stap zetten.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Dixon, T. L. & Linz, D. G. (2002). Television news, prejudicial pretrial publicity and the depiction of race. Journal of broadcasting & electronic media, 46, 112-136.

Dixon, T. L. & Williams, C. L. (2015). The changing misrepresentations of race and crime on network and cable news. Journal of Communication, 65, 24-39.

Owens, L. C. (2008). Network news: the role of race in source selection and story topic. Howard Journal of Communications, 19, 355-370.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.