Waarom is de berichtgeving na een aanslag zo complex?

Berichtgeving BarcelonaDonderdagmiddag werd Barcelona opgeschrikt door een terreuraanslag op de Rambla, de belangrijkste boulevard van de stad. Meer dan tien doden, tientallen gewonden en natuurlijk een hoop angst en paniek. Juist bij zo’n aanslag is het van groot belang dat de informatie die naar buiten komt correct is. Maar vaak is dat allesbehalve het geval. Hoe komt dat nou? Waarom is de berichtgeving na zulke gebeurtenissen zo lastig en waarom krijgen we niet alleen de bevestigde berichten te horen?

(On)zorgvuldige berichtgeving

Twee terroristen bestuurden het busje dat over de Rambla scheurde. Of was het er maar één? Twee terroristen zouden zich verscholen hebben in een restaurant in de wijk Raval. Bleek niet zo te zijn. De aanslagpleger zou zijn gedood bij een tweede aanslag in Cambrils. Of was dat toch niet de bestuurder van het busje? Het bovenstaande is allemaal in de media geweest sinds dinsdag. En heeft geleid tot een hoop verwarring. Waarom gaan de normen en waarden van een journalist overboord na een aanslag en waarom is zorgvuldige berichtgeving zo complex?

Mediafunctie: surveillance

De primaire functie van de media is surveillance (Severin & Tankard Jr., 2010). Dat wil zeggen, de media hebben de taak om ons te informeren en van nieuws te voorzien. Of om ons te waarschuwen voor mogelijk gevaar. Severin en Tankard Jr. (2010) zeggen daar ook bij dat de media juist voor gevaar kan zorgen door gevaar of bedreigingen te groot uit te meten. Dat laatste lijkt vooral te gebeuren na een aanslag. Feiten worden nauwelijks gecheckt, waardoor berichtgeving van andere media al snel wordt overgenomen.

Checken van feiten

In het geval van de twee terroristen die zich verscholen zouden hebben in een restaurant in de wijk Raval gaat het echt om het niet checken van de feiten. Er zaten daar geen terroristen, maar alle media gingen daar wel vanuit. Natuurlijk wil je nieuws zo snel mogelijk naar buiten brengen, maar als je dit onzorgvuldig doet, creëer je alleen maar angst. Mensen in de wijk Raval durfden niet naar buiten, want je weet nooit waar die terroristen uithangen. Achteraf bleek dat de aanslagpleger zeer waarschijnlijk direct zo ver mogelijk Barcelona is uit gevlucht.

Oorzaak 1: snelheid

Snelheid is een van de oorzaken voor onzorgvuldigheid in de berichtgeving na een terroristische aanslag. Zeker voor de traditionele media geldt dat ze al snel achterhaald kunnen worden door het internet. Elk mogelijk nieuwsbericht wordt daarom gebracht als groot nieuws, zonder dat duidelijk is of het allemaal wel klopt. Dat is ook de reden waarom in een extra uitzending vaak het woord ‘zouden’ wordt gebruikt. Omdat de nieuwsstations ook niet zeker weten of de informatie die ze verkondigen 100% juist is.

Oorzaak 2: chaos

Een andere oorzaak is de chaos. Ooggetuigen in paniek worden voor een camera gezet, roepen iets en de journalist neemt het over. Daarbij mag je ervan uitgaan dat een ooggetuige precies vertelt wat hij gezien heeft, maar paniek kan er zomaar voor zorgen dat de waarheid net iets anders is. In de ontstane chaos na een aanslag is het moeilijk om 100% helder en kalm te vertellen wat er precies gebeurd is. En als journalist heb je dan niet altijd de tijd om vijf verhalen naast elkaar te leggen.

Oorzaak 3: gebrek aan informatie

Een derde oorzaak voor de complexiteit van berichtgeving na een aanslag is het gebrek aan informatie. Zeker wanneer niet bekend is of de terroristen al zijn gepakt of gedood, zal de politie weinig informatie naar buiten brengen. Dan moeten media het dus hebben van ooggetuigen ter plekke en beelden die door burgers zijn gemaakt. Met het risico dat je daar een verkeerde conclusie uittrekt. Je moet als nieuwskanaal dus roeien met de riemen die je hebt. Aan de ene kant heb je eigenlijk te weinig informatie, maar het publiek vraagt aan de andere kant wel om informatievoorziening. Dan wil het wel eens gebeuren dat je een onbevestigd bericht de wereld in helpt.

Onzorgvuldige berichtgeving

Onzorgvuldige berichtgeving na een aanslag is een groot probleem. Natuurlijk willen de media de mensen zo snel mogelijk informeren, maar onjuiste informatie kan ook gevaarlijk zijn. Immers, doordat er in Barcelona gezegd werd dat de terroristen in Raval zaten, konden ze op een andere plek gemakkelijk wegkomen. En nu blijkt dat de bestuurder van het busje wellicht toch niet is gedood, is de vraag, waar is hij dan? Is de dader nog aanwezig in de stad? Dit leidt alleen maar tot extra paniek onder het publiek.

Het belang van juiste berichtgeving

Het zou heel fijn zijn wanneer de media inzien hoe gevaarlijk onjuiste berichtgeving bij een aanslag kan zijn. De kerntaak van een journalist is het informeren van het publiek op basis van feiten. Die kerntaak hoeft toch niet overboord in een panieksituatie? Juist dan heeft het publiek behoefte aan waarheidsgetrouwe berichten die paniek wegnemen in plaats van vergroten.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Severin W. J. & Tankard Jr., J. W. (2010). Communication theories. Origins methods and uses in the mass media. New York: Longman.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.