Terugkijken en jaaroverzichten, waarom zijn we hier dol op?

terugkijkenHet is kerstmis, een feest van verbondenheid, gezelligheid en veel lichtjes. Een moment van bezinning, vrienden en familie om je heen. Maar kerst biedt ook een mooie gelegenheid voor terugkijken. Wat is er allemaal gebeurd afgelopen jaar? We zien overal om ons heen jaaroverzichten, lijstjes en quizzen. Maar waarom zijn we daar eigenlijk zo dol op? Waarom kijken we zo graag terug in plaats van vooruit? Ik leg het je uit in het laatste artikel van dit jaar.

Het succes van terugbliklijstjes

Kies je favoriete sportmoment, het nieuwsoverzicht 2016, de eindejaarsquiz, de eindejaarsconference, we kennen ze allemaal en elk jaar opnieuw doen miljoenen mensen eraan mee. We zijn dol op terugkijken en lijstjes. En het liefst een combinatie van die twee. Maar we zijn dan wel voortdurend aan het terugkijken, terwijl veel mensen liever vooruit kijken. Wat verklaart dan toch het succes van die terugbliklijstjes?

Terugkijken om vooruit te gaan

‘You can’t connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards.’ Dit zei wijlen Steve Jobs tijdens een speech op de Universiteit van Stanford. Hij zegt hier iets fundamenteels om te begrijpen waarom we graag terugkijken. Ons brein probeert voortdurend een logische invulling te geven aan een gebeurtenis. Maar dat lukt niet altijd. De wereld om ons heen begrijpen is een complexe aangelegenheid. Juist door terug te kijken gaan we de verbanden zien en begrijpen waarom iets gebeurt zoals het gebeurt. Uiteraard geldt dit vooral voor nieuwsfeiten.

Terugkijken helpt bij het leggen van verbanden

Russell en Levy (2012) onderzochten ook waarom we graag dingen opnieuw doen. Zij vonden dat we inzicht verwerven in onszelf en onze ontwikkeling wanneer we terugblikken. Met terugkijken zijn we volgens de onderzoekers beter in staat om verbanden te leggen en dingen achter ons te laten. Dit sluit aan bij het bovenstaande, we hebben terugblikken nodig om vooruit te kunnen. Je weet wel, één stap terug en vervolgens twee stappen vooruit zetten.

Terugkijken stimuleert geluksgevoel

Maar hoe zit het dan met de sportoverzichten? Die kijken we niet om verbanden te leggen en de wereld beter te begrijpen toch? Nee, dergelijke overzichten stimuleren ons geluksgevoel. Ons brein houdt zich vast aan herinneringen en stimuleert de aanmaak van het gelukshormoon dopamine zodra we een goede herinnering hebben. Terugblikken op sport zijn veelal positief en brengen ons weer even terug naar dat gelukzalige moment. Bijvoorbeeld een gouden medaille op de Olympische Spelen of de handbaldames die een fantastisch EK spelen. Sportoverzichten geven ons in een enge wereld de mogelijkheid om toch weer even de hoogtepunten van het jaar te herbeleven.

Stapsgewijs informatie verwerken

Of het nu gaat om sport, nieuws of andere gebeurtenissen, overzichten worden vrijwel altijd gepresenteerd in lijstjes. Waarom is dat eigenlijk? Waarom zijn we zo dol op lijstjes? Ten eerste omdat ons brein daar dol op is. Als we informatie verwerken, doen we dat stapsgewijs (Miller, 1993). Wanneer je iets moet leren, is dat veel eenvoudiger wanneer je het uitschrijft in bullets dan wanneer je verwoede pogingen doet om alles zomaar te onthouden. Op dezelfde manier kunnen we gebeurtenissen uit een jaaroverzicht veel beter verwerken wanneer het overzicht stapsgewijs gepresenteerd wordt.

Lijstjes helpen ons herinneren

Daarnaast helpen lijstjes bij het herinneren van gebeurtenissen. Dit komt omdat we alles proberen te categoriseren in ons brein. We proberen voortdurend kleine hapklare brokjes informatie op te slaan, zodat we ons beter kunnen herinneren wat het een met het ander te maken heeft. Het categoriseren van informatie helpt niet alleen bij het direct begrijpen, maar ook bij het beter herinneren (Kintsch, 1968). Ideaal voor een jaaroverzicht, waarin we ontzettend veel informatie op ons afkrijgen.

Lijstjes laten ons informatie scannen

En er is nog een derde reden waarom we gek zijn op lijstjes. Veel mensen klagen steen en been dat ze te weinig tijd hebben om overal maar van op de hoogte te blijven. Lijstjes helpen daarbij omdat ze ideaal zijn om snel door informatie heen te scannen. Je ziet in één oogopslag welke onderdelen uit een lijstje jij interessant vindt en de rest kun je overslaan. Zeker online waar je zomaar in een information overload terecht kunt komen als je niet uitkijkt, is het stapsgewijs verwerken van informatie een uitkomst. Op die manier haal je alleen de voor jou relevante informatie uit een bericht en kun je de rest lekker overslaan.

Terugkijken om vooruit te gaan

Het einde van het jaar nadert en je ontkomt er toch niet aan, ook jij zult de komende dagen terugblikken op het afgelopen jaar. Maar als het goed is weet je nu iets beter waarom je dit doet en weet je ook dat terugblikken alleen maar gaat helpen in de toekomst. Mits je natuurlijk durft te erkennen dat je fouten hebt gemaakt en dat die ervaringen kunnen helpen in 2017. Rest mij nog om je een fijne jaarwisseling te wensen en tot volgend jaar!

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Kintsch, W. (1968). Recognition and free recall of organized lists. Journal of Experimental Psychology, 78, 481-487.

Miller, G. A. (1993). Psychology and information. Asterisk Journal of Computer Documentation, 17, 3-6.

Russell, C. A. & Levy, S. J. (2012). The temporal and focal dynamics of volitional reconsumption: A phenomenological investigation of repeated hedonic experiences. Journal of Consumer Research, 39, 341-359.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

Een gedachte over “Terugkijken en jaaroverzichten, waarom zijn we hier dol op?

Reacties zijn gesloten.