Rio 2016, welke problemen horen wij en wat speelt er echt?

rio 2016

Nog minder dan 2 weken en dan beginnen in Rio de Janeiro de Olympische Spelen. Natuurlijk één groot sportfestijn waar de beste sporters ter wereld zich van hun beste kant willen laten zien. Maar Rio 2016 kent ook de nodige problemen. Echter, opvallend is dat de problemen die in onze media genoemd worden nauwelijks een rol spelen daar en dat de problemen die de Brazilianen benoemen nauwelijks hier verschijnen. Hoe is dat mogelijk? Ik leg het je uit als communicatiespecialist.

Zika virus

Ongeveer een half jaar geleden verschenen de eerste berichten over een grote Zika-uitbraak in Zuid-Amerika. Het Zika-virus wordt overgedragen door muggen en kan leiden tot vergroeide schedeltjes bij pasgeboren kinderen. Niet lang na de eerste berichten over Zika, werd gemeld dat het virus ook in Rio de Janeiro geconstateerd was. Sterker nog, de wereldgezondheidsorganisatie WHO en gerenommeerde wetenschappers meldden dat het beter was om Rio 2016 te verplaatsen of uit te stellen.

Afmeldingen door Zika

In de aanloop naar de Olympische Spelen wordt er regelmatig gemeld dat sporters zich afmelden in verband met het Zika-virus. En dan gaat het vooral om golfers. Maar het gekke is, waarom melden de mannelijke golfers zich wel af, maar de vrouwelijke niet? Terwijl laatstgenoemden toch meer in de risicogroep van zwangere vrouwen vallen dan hun mannelijke collega’s. De vraag is dan ook of het Zika virus wel de echte reden is van hun afmelding, zeker omdat het risico op blijvende schade erg klein is.

Dreiging Rio 2016

Dan was er van de week nog de terroristische dreiging. Elke Olympische Spelen hebben hier inmiddels mee te maken en Rio 2016 vormde geen uitzondering. Een groep van 10 verdachten werd opgepakt, maar al gauw bleek dat ze erg amateuristisch te werk waren gegaan. Er was nog geen concreet doelwit en er waren ook geen plannen om direct een aanslag uit te voeren. Was het dan niet gewoon een manier om aan de buitenwereld te laten zien ‘hoe goed de lokale autoriteiten in Rio de situatie onder controle hebben’?

Nieuws in Rio

Tot zover de problemen waar de westerse media het over heeft omtrent de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. In Brazilië worden namelijk hele andere thema’s behandeld. Het terrorismeverhaal was wel aanwezig in de kranten en op TV, maar lang niet zo uitgebreid als hier. En Zika? Het is winter daar dus het virus zal zich nauwelijks verspreiden en daarbij komt ook nog, in alle testevents de afgelopen jaren is er geen enkel Zika-geval genoteerd. Nee, Zika is niet iets waar ze zich druk om maken in Rio de Janeiro.

Economische situatie en veiligheid

Waar ze zich wel druk om maken is de economische situatie en de veiligheid. Om met het eerste te beginnen, de Braziliaanse economie ligt op zijn gat dus echt reden voor feest is er niet. De Rio 2016 Olympische Spelen vallen daarnaast ook nog eens fors duurder uit dan begroot. De organisatie kampt met tegenvallende kaartverkoop en een groot financieel tekort. En dat terwijl er al zoveel geld is besteed dat niet naar de zorg of educatie kon gaan. Dat is wat echt speelt in de Braziliaanse samenleving.

En dan de veiligheid in de stad. Ongeveer een maand geleden werden toeristen op de internationale luchthaven van Rio verwelkomd met een spandoek van de politie. Daarop was te lezen ‘Welcome to Hell. Police and firefighters don’t get paid, whoever comes to Rio de Janiero will not be safe’. Niet echt een prettige boodschap als je als toerist aankomt. Maar het is wel precies waar de Cariocas, de inwoners van Rio, het in het dagelijks leven over hebben. Veiligheid is een groot thema en natuurlijk zal alles op alles worden gezet om het tijdens de Olympische Spelen zo veilig mogelijk te maken, geweld is aan de orde van de dag.

Rio 2016 welcome to hell

Nieuwswaardigheid, relevantie, media dependency

Hoe komt het nou dat wij over totaal andere problemen praten dan de Brazilianen zelf? Terwijl zij het toch zouden moeten weten? Het heeft grotendeels te maken met relevantie en nieuwswaardigheid. Terrorisme is helaas steeds vaker aanwezig in Europa. Daardoor is het veel interessanter om een bericht dat gerelateerd is aan terrorisme te melden dan een lokale schietpartij in Rio. Hetzelfde geldt voor Zika. Duizenden Europeanen verblijven straks in Rio en die kunnen allemaal het Zika-virus mee terug nemen. Althans, dat is de gedachte die hier heerst. Veel mensen zijn volledig afhankelijk van de media voor hun nieuwsvoorziening omtrent deze onderwerpen (media dependency, Ball-Rokeach & DeFleur, 1976) en willen hier dus wat over horen.

Gatekeeping functie

Journalisten bepalen grotendeels wat wel en niet het nieuws haalt hier (gatekeeping functie, Soroka 2012). Daarbij luisteren ze natuurlijk naar het publiek, zodat ze weten welk bericht scoort en welke niet. Want zeg nou zelf, zouden we elke dag willen horen over de interne problemen van Brazilië? Nee, omdat het voor ons niet relevant genoeg is. Het merendeel van de bevolking zal niet zo snel naar Rio of Brazilië gaan, waardoor er gefocust wordt op de onderwerpen die ons wel daadwerkelijk kunnen bereiken. Ook al is dat niet het belangrijkste nieuws uit Rio, maar dat weten veel mensen toch niet.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Ball-Rokeach, S. J. & DeFleur, M. L. (1976). A dependency model of mass-media effects. Communication Research, 3, 3-21.

Soroka, S. N. (2012). The gatekeeping function: Distributions of information in media and the real world. The Journal of Politics, 74, 514-528.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.