Lichaamstaal en non-verbale communicatie: zeg het niet met woorden

Non-verbale communicatie en lichaamstaalJij en ik gebruiken de hele dag door woorden. We bespreken zaken om het ergens over eens te worden, we maken afspraken, we bellen even, we sturen e-mails. Het lijkt erop dat het gebruik van woorden onze primaire manier van communiceren is. Maar niets is minder waar, non-verbale communicatie is ons primair communicatiekanaal. Oftewel, alles wat niet met woorden te maken heeft. Hoe zit dat en wanneer gebruiken we non-verbale communicatie? Wat zeggen we met ons stemgeluid en lichaamstaal?

Belangrijkste communicatie: lichaamstaal

Een belangrijk onderzoek van Mehrabian en Ferris (1967) laat ziet dat 7% van onze totale communicatie bestaat uit woorden. De overige 93% is non-verbale communicatie. Die 93% wordt weer onderverdeeld in 38% stemgeluid, toon en intonatie en 55% lichaamstaal. Wanneer we het gesproken woord niet meer zouden gebruiken, communiceren we toch nog ontzettend veel. Vaak zijn we ons hier niet van bewust, maar we doen het allemaal.

Non-verbale communicatie: stemgeluid

Wanneer je naar het buitenland gaat, en dan het liefst een land met een taal die je niet spreekt, merk je gelijk hoe belangrijk stemgeluid is. Zonder de woorden van iemand te verstaan, kun je toch vrij gemakkelijk distilleren in welke emotie iemand verkeert. Je stem verheffen geeft aan dat je waarschijnlijk bozig bent. Terwijl een laag stemgeluid kalmte en rust weergeeft. Ook geeft het stemgeluid aan wie in een gesprek de ‘macht’ heeft. Dit is doorgaans de persoon met een luider stemgeluid.

Non-verbale communicatie: intonatie

Een andere manier om te ontdekken in welke staat iemand verkeert, is letten op de intonatie. Als iemand bijvoorbeeld de nadruk legt op persoonlijke voornaamwoorden (ik, jij, hij, zij, wij etc.), weet je dat het om iets belangrijks gaat. Dit kan voortkomen uit boosheid, teleurstelling of het laten weten wie de baas is binnen een situatie. Nadruk leggen op woorden geeft ook aan waar de spreker het meeste waarde aan hecht. Op deze manier kun je bijvoorbeeld eenvoudig ontdekken wat de kern is van het verhaal van een spreker. Handig als je luistert naar een presentatie of college.

Non-verbale communicatie: lichaamstaal

Verreweg de belangrijkste vorm van non-verbale communicatie is lichaamstaal. Lichaamstaal beslaat meer dan de helft van onze communicatie naar anderen toe. Immers, met ons lichaam kunnen we ontzettend veel signalen afgeven. Jij en ik doen dit voortdurend, maar het wordt pas interessant wanneer je lichaamstaal herkent. Juist dan prik je gemakkelijker door iemand zijn woorden heen en weet je hoe iemand zich echt voelt of gedraagt (Pease & Pease, 2005).

Lichaamstaalsignalen: aanvallen of verdedigen

Met lichaamstaal wordt vaak direct duidelijk hoe de machtsverhoudingen liggen tussen twee personen. Geef jij een presentatie en doe je dit met gekruiste armen, dan geef je aan dat je in de verdediging staat. Je bent minder ontvankelijk voor vragen en wil dat het publiek op afstand blijft. Gebruik je daarentegen veel je armen en neem je een actieve houding aan, dan kom je over als zelfverzekerd en kundig. Hetzelfde geldt voor een gesprek aan een tafel. Hang je achterover met je armen over elkaar, dan neem je een verdedigende houding aan. Buig je iets naar voren en leg je je armen op tafel, dan geef je aan dat je aanvallender bent ingesteld.

Lichaamstaalsignalen: niet durven aankijken

We doen het allemaal, maar zijn ons er vaak niet van bewust: we kijken anderen lang niet altijd aan. Wanneer je iemand niet aankijkt, komt dit over alsof je bang bent om de waarheid onder ogen te zien. Je kijkt weg omdat je weet dat er iets verkeerd is gegaan of omdat je zelf niet de waarheid kunt vertellen. Bedenk dus goed wanneer iemand je niet aankijkt, wat er aan de hand kan zijn bij de ander.

Lichaamstaalsignalen: positie van de voeten

Wanneer je de volgende keer met iemand staat te praten, let dan eens op de stand van zijn of haar voeten. Staan de voeten naar jou toe, dan is de persoon tegenover je nog geïnteresseerd om verder te praten. Staan de voeten van jou af, dan probeert de persoon bij jou weg te komen. Handig om te weten als je op een netwerkborrel staat of in een café om nieuwe mensen te ontmoeten.

Lichaamstaal zegt meer dan 1000 woorden

Ik schreef al eerder een artikel over lichaamstaalsignalen en ging daarbij in op het herkennen van liegen en wat een handdruk zegt over jouw positie. Als je dit artikel leuk vond, raad ik je aan om verder te lezen. Het belangrijkste punt van lichaamstaal is dat het ontzettend veel zegt, zonder dat je iets verbaal zegt. Om terug te komen op het begin, zelfs als je niet dezelfde taal spreekt, kun je ontzettend veel van de ander begrijpen. Maar vergeet zeker ook niet je eigen lichaamstaal en wat je daarmee voor signalen stuurt.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Mehrabian, A. & Ferris, S. R. (1967). Interference of attitudes from nonverbal communication in two channels. Journal of Consulting Psychology, 31, 248-252.

Pease, B. & Pease, A. (2005). The definitive book of body language. Orion Publishing Co.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.