Hoe wordt nepnieuws een steeds groter probleem?

Nepnieuws probleemTot twee jaar geleden dachten we allemaal dat de media over het algemeen het nieuws op een correcte wijze overbrachten. De journalist doet zijn werk en vertelt ons wat we moeten weten. Het liefst objectief, maar anders slechts licht gekleurd. Echter, sinds 2016 is fake news een bekend begrip geworden. Vanuit landen als Rusland en China wordt nepnieuws de wereld in geholpen en we hebben moeite om dit te herkennen. Dat brengt me bij de vraag: hoe wordt nepnieuws een steeds groter probleem?

Fake news bij de NOS?

Afgelopen woensdag was het erg warm voor de tijd van het jaar. Het NOS-journaal besteedde hier aandacht aan en noemde het ‘de warmste 24 januari ooit’. Maar dat klopt niet. Immers, weermetingen bestaan pas 100 jaar. Als ze hadden toegevoegd ‘de warmste 24 januari ooit gemeten,’ was het wel correct geweest. Nu is dit een onschuldig voorbeeld, maar fake news kan wel degelijk grote gevolgen hebben. Wat bijvoorbeeld als er belastend materiaal over een staat of persoon naar buiten komt? Het publiek, de lezers, is niet in staat om altijd alles maar te controleren.

De paus en nepnieuws

Blijkbaar is de noodzaak om iets aan nepnieuws te doen zo hoog, dat ook de paus zich mengt in de discussie. ‘De tragedie van de desinformatie is dat het anderen in diskrediet brengt, hen voorstelt als vijanden, zelfs tot het punt om hen te demoniseren en conflicten aan te wakkeren.’ Hij vergeleek nepnieuws met de slang uit de bijbel die Eva verkeerde informatie gaf. Je zou zeggen, als het zelfs in de hoogste kringen is doorgedrongen dat nepnieuws een gevaar vormt, dan moet er iets aan gedaan worden.

East Stratcom Taskforce

En dus stelde de Europese Unie de East Stratcom Taskforce in. Een klein team van een man of 15 dat nepnieuws moet bestrijden. Zij houden in theorie al het nieuws in de gaten en checken of het klopt of niet. Echter, daarbij zijn ze grotendeels afhankelijk van vrijwilligers. En daar zit nu net het probleem. Iedereen kan namelijk bij de East Stratcom Taskforce een bericht opgeven als fake news. Zo geschiedde met artikelen van Geenstijl en de Gelderlander. Vervolgens is er te weinig capaciteit bij de Taskforce om alles altijd en overal te controleren. Met als gevolg dat er honderden artikelen of websites ten onrechte als ‘fake’ worden bestempeld.

Trump en nepnieuws

Iets interessants gebeurt er rond president Trump. De Amerikaanse president is fel tegenstander van de traditionele media. In zijn ogen zijn vrijwel alle journalisten verkeerd bezig en verkondigen ze alleen maar nepnieuws. De Verenigde Staten staan er juist beter voor dan ooit en er is nog nooit een beter moment geweest om te investeren in Amerika, aldus Trump. Het probleem is alleen dat je het simpelweg niet meer weet. Klopt het wat Trump zegt of zijn de media helemaal niet zo verkeerd bezig? Het helpt natuurlijk niet dat de Amerikaanse president gebukt gaat onder verdachtmakingen van Russische beïnvloeding rond zijn uitverkiezing.

Het herkennen van nepnieuws

We weten dus dat nepnieuws steeds meer aanwezig is. We weten ook dat de East Stratcom Taskforce van de Europese Unie maar half werk levert, door een gebrek aan capaciteit en kwaliteit. En we weten dat een van de machtigste presidenten van de wereld vrijwel alle media categoriseert als fake. Hoe kunnen we nepnieuws dan nog bestrijden? Zeker als je erbij bedenkt dat uit onderzoek is gebleken dat we heel slecht zijn in het herkennen van nepnieuws?

Nepnieuws onderscheiden van echt nieuws is niet eenvoudig. Wanneer je een rondje over het internet surft, zie je de gekste artikelen voorbij komen die zomaar echt gebeurd zouden kunnen zijn. Terwijl de artikelen die heel normaal lijken juist fake news blijken te zijn. Lastig.

Tips om nepnieuws te herkennen

Toch zijn er wel wat tips om beter te worden in het herkennen van nepnieuws. In een eerder artikel beschreef ik zeven tips om nepnieuws te herkennen. Als je twijfelt aan een bericht, check dan altijd eerst de bron. Kijk ook of je het bericht in andere media tegenkomt of google de afbeelding. Een bekende tactiek van fake news producenten is het plaatsen van een eerder genomen foto bij een artikel. Beeld is namelijk een krachtig middel om een verhaal kracht bij te zetten.

Een probleem?

Is het erg dat we fake news niet herkennen? Ja en nee. Ja omdat we steeds vaker met nepnieuws te maken krijgen. Niet dat dan ineens nieuw is, maar we weten het nu. Als we niet meer kunnen onderscheiden wat echt en wat nep is, hoe zorgen we dan voor de ‘echte’ nieuwsvoorziening? Aan de andere kant, word je er per definitie slechter van als je nepnieuws leest? Waarschijnlijk niet. Het wordt alleen gevaarlijk als het over polariserende onderwerpen gaat. In dat geval is het belangrijk dat je beter wordt in het herkennen van onjuiste berichten.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.