Hoe verkleinen we de knowledge gap met minder lezen?

knowledge gap‘Kinderen lezen te weinig’. Deze alarmerende boodschap komt regelmatig terug in het nieuws. Lezen is natuurlijk goed voor de ontwikkeling en daarom is het belangrijk dat kinderen regelmatig een boek open slaan. Maar wat nou als kinderen daar simpelweg geen zin in hebben? Als er teveel afleidingen zijn die leuker zijn dan het lezen van een boek?  Als het gaat om het bijbrengen van kennis, moeten we dan niet op een andere manier proberen kennis bij te brengen? En wat zijn de gevolgen voor de zogenaamde knowledge gap?

Wat is de knowledge gap?

De knowledge gap houdt in dat er een verschil bestaat in kennis tussen hoger en lager opgeleiden, als gevolg van opleiding en sociaal-economische status (Grabe, Bas, Van Driel, 2015). Daarnaast zouden hoger opgeleiden beter zijn in het verwerken van nieuws en het begrijpen ervan dan lager opgeleiden (Grabe, Lang, Zhou & Bols, 2000). Dit blijkt uit eerder wetenschappelijk onderzoek. Echter, de onderzoeken zijn vooral gedaan op basis van verbale informatie. In de wetenschap wordt er vanuit gegaan dat alleen verbale informatie belangrijk is voor kennisoverdracht. Immers, plaatjes ontberen serieuze informatiewaarde (Graber, 2001), is de algemene opvatting.

Hoe meet je kennis?

Kennis wordt doorgaans op twee manieren gemeten: herinnering en begrip. Daarvoor worden twee momenten in de tijd gebruikt. Moment A is wanneer je voor het eerst een tekst krijgt te lezen. Vervolgens beantwoord je vragen over wat je je van de tekst herinnert en wat je ervan begrijpt. Diezelfde vragen krijg je nog een keer op moment B, later in de tijd. Vervolgens worden jouw antwoorden op beide momenten vergeleken en zo weet je hoeveel iemand heeft onthouden en begrepen van een stukje informatie.

Knowledge gap wordt kleiner met visuele informatie

Uit het onderzoek van Grabe et al. (2015) blijkt dat de knowledge gap kleiner wordt wanneer er visuele informatie wordt gebruikt voor kennisoverdracht. Dat wil zeggen, zowel bij herinnering als begrip is het verschil tussen hoger en lager opgeleiden kleiner bij het gebruik van beelden dan bij het gebruik van woorden. Belangrijk ook, het begrip blijft voor hoger opgeleiden hetzelfde, of ze nu iets lezen of iets zien.

Visuele informatie scoort beter dan verbale informatie

Het hierboven genoemde onderzoek laat dus zien dat de kenniskloof tussen hoger en lager opgeleiden verkleint wordt, zodra we visuele informatie gebruiken om kennis over te dragen. Als dat zo is, is het dan zo erg dat kinderen steeds minder lezen? En moeten we niet juist van deze kennis gebruikmaken, in plaats van volledig te focussen op meer van het een of meer van het ander?

Lesmethodes aanpassen op basis van wetenschappelijke kennis

Lezen is natuurlijk een basisvaardigheid. Het is belangrijk dat een kind in staat is om goed te lezen, immers veel informatie wordt nu eenmaal per tekst overgedragen. Echter, met de kennis van nu is het wellicht niet onverstandig om na te denken over vernieuwing als het gaat om educatie. Als blijkt dat de knowledge gap kleiner wordt met visuele informatie, blijf dan niet stug focussen op ‘we moeten meer lezen’, maar kijk hoe je beeld en tekst optimaal kunt combineren.

Combineer beeld en tekst

Kinderen zitten voortdurend op het internet. Via hun smartphone, via een tablet of via de computer. Natuurlijk gaat dit ten koste van de leesvaardigheid, immers, op het internet draait het vooral om snel, snel, snel. Maar in plaats van hier tegen te ageren, is het natuurlijk ook mogelijk om hier slim gebruik van te maken. Combineer beeld en tekst veel meer in lesmethoden. Dat past veel beter in de huidige tijdsgeest en heeft ook nog eens positieve gevolgen voor de kenniskloof.

Gaat hiermee de knowlegde gap verdwijnen?

Nee, de knowlegde gap gaat hiermee niet helemaal verdwijnen. Uit het onderzoek van Grabe et al. (2015) blijkt immers dat hoger opgeleiden beter blijven in het herinneren en begrijpen van informatie dan lager opgeleiden. Of je nu iets visueel of verbaal aanlevert. Maar het is wel belangrijk om informatie voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar te maken. Zeker voor de overheid bijvoorbeeld. Zij hebben er belang bij dat zoveel mogelijk mensen de toegezonden informatie begrijpt. Maar ook commerciële bedrijven hebben hier belang bij. Het is natuurlijk fijn als een zo groot mogelijke groep jouw commercial over langere tijd blijft herinneren.

Is dit het einde van het boek?

Nee, zeker niet. Het lezen van boeken blijft natuurlijk belangrijk. Het is alleen van belang om ons niet blind te staren op traditionele methoden van kennisoverdracht. In de snel veranderende technologische wereld moet je voortdurend blijven kijken naar nieuwe vormen, vormen die passen bij de huidige tijdsgeest. Dus als kinderen te weinig lezen, moet je daar slim mee om gaan. Bijvoorbeeld door het aanbieden van meer visuele informatie in combinatie met teksten. En dan snijdt het mes ook nog aan twee kanten.

Bronnen

Grabe, M. E., Lang, A., Zhou, S. & Bolls, P. (2000). Cognitive access to negatively arousing news: An experimental investigation of the knowledge gap. Communication Research, 27, 3–26.

Grabe, M. E., Bas, O. & Van Driel, I. I. Defecting from the Gutenberg legacy: Employing images to test knowledge gaps. Journal of Communication, 65, 300-319.

Graber, D. (2001). Processing politics: Learning from television in the Internet age. Chicago, IL: University of Chicago Press.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.