Hoe proberen politici met metaforen informatie begrijpelijk te maken?

Gele hesjes metaforen

Het kan je niet zijn ontgaan: in Frankrijk gaan duizenden mensen de straat op in gele hesjes. Zij doen dit om hun onvrede te uiten over het huidige beleid. Als reactie op de protesten in Frankrijk zei premier Mark Rutte: ‘We hebben allemaal een geel hesje aan.’ Natuurlijk was dit niet letterlijk bedoeld, maar gebruikte de premier hier een metafoor. Maar was dat in dit geval ook een goede keuze? Waarom gebruiken politici eigenlijk metaforen en wat is het gewenste effect?

We hebben allemaal een geel hesje aan

Rutte zei vorige week na afloop van de ministerraad dat ‘we allemaal een geel hesje aanhebben’. Dat werd groots opgepikt door de media, waarbij de context uit het zicht raakte. Rutte bedoelde namelijk dat we allemaal zorgen hebben. Over het klimaat en bijbehorende kosten, het herstel van en de economie en wat we daarvan merken. Ook benadrukte de premier dat veranderingen tijd kosten en dat het belangrijk is om in dialoog met elkaar te blijven. De uitspraak van Rutte was dus een metafoor, waarbij hij inspeelt op de actualiteit en de mensen direct begrijpen wat hij bedoelt.

Wat is een metafoor?

Een metafoor is een stijlfiguur, ook wel bekend als beeldspraak. Bij een metafoor komen tekst en beeld samen. Wat je zegt, zie je gelijk voor je. Het is de bedoeling dat het beeld dat je schetst overeenkomt met dat wat je bedoelt. Hoe groter die overeenkomst is, hoe beter de metafoor die jij gebruikt. Een bekende metafoor is ‘voetbal is oorlog’, maar je hebt vast ook wel eens gehoord van ‘de veilige haven’ in plaats van ouderlijk huis.

Waarom gebruiken politici metaforen?

In de politiek gaat het vaak over complexe onderwerpen waar de gewone man niet direct een beeld bij heeft. Door metaforen te gebruiken kunnen politici gemakkelijk de koppeling maken tussen beleid en burger. Een goed gekozen metafoor maakt meteen duidelijk waar het over gaat. Ook geeft beeldspraak aan welke koers een partij aanhoudt. De PVV noemt ontwikkelingshulp bijvoorbeeld steevast ‘een linkse hobby’. Dan weet je gelijk wat de partij van Wilders van ontwikkelingshulp vindt. Een derde reden voor het gebruik van metaforen is overtuigingskracht. Het gebruik van metaforen is een retorische techniek, die je verhaal overtuigender maakt, mits goed ingezet.

Metaforen om te versimpelen

Ik schreef eerder een artikel over ethos, pathos en logos. Dit zijn de drie manieren die Aristoteles al noemde waarmee retoriek je kan overtuigen. Ethos gaat over de geloofwaardigheid van de spreker, pathos draait om de emoties die een spreker oproept en logos gaat over de overtuigingskracht via argumentatie. Metaforen passen bij het stukje ‘logos’. In datzelfde artikel geef ik een voorbeeld van Mark Rutte die Europa en Rusland vergeleek met 2 bokito’s. Hij gebruikte hier een metafoor die iedereen snapt (2 bokito’s) voor een complexe situatie (Europa en Rusland tegenover elkaar). Door met beeldspraak een onderwerp te versimpelen wordt je verhaal duidelijker en krachtiger.

Werken metaforen altijd?

Nee, metaforen werken niet altijd. Het is wel belangrijk dat mensen jouw metafoor begrijpen. in de afgelopen jaren kwamen in de politiek metaforen als ‘klimaatminaret’, ‘subsidieslurper’ en ‘muilkorven’ voorbij. Weet jij direct wat politici hiermee bedoelen? Klimaatminaret staat voor een windmolen, subsidieslurper is een culturele instelling en muilkorven betekent hier dat je niet meer mag zeggen wat je vindt. Waarschijnlijk denk je nu ‘oh ja’, maar was je er zelf ook opgekomen? Als een metafoor niet direct duidelijk is, werkt beeldspraak alleen maar averechts.

En de gele hesjes van Mark Rutte dan?

Het idee van de metafoor van Mark Rutte was aardig bedacht: er heerst ook onvrede in Nederland. De vraag is echter of deze metafoor gelukkig gekozen is. Inmiddels lijkt het in Frankrijk al lang niet meer te gaan om het uiten van je onvrede, maar loopt het behoorlijk uit de hand. De gele hesjes zijn niet meer alleen demonstranten, maar ook hooligans en plunderaars uit de banlieues. Een vergelijking maken met de gele hesjes is daardoor een gevaarlijke zet van Rutte, die zomaar verkeerd kan uitpakken. Je wilt immers niet de verkeerde associatie oproepen bij de burger.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.