Hoe heeft deepfake nieuws effect op jouw mening en opvattingen?

deepfake nieuws

Het wordt steeds moeilijker om online het verschil te zien tussen echt nieuws en fake nieuws. Met de techniek van nu is namelijk alles binnen no-time op het internet verschenen. Ook berichten waarvan je denkt, dat kan niet waar zijn. Terwijl die dan wel echt gebeurd zijn. Maar andersom gebeurt het ook. Berichten die echt lijken te zijn, maar in de praktijk dat niet zijn. Het onderscheiden van fake nieuws van echte nieuwsberichten is belangrijk, omdat je anders een verkeerd beeld van de realiteit kunt krijgen. Fake news is vaak in de vorm van tekstuele berichten, maar online gaat het soms nog een stap verder: deepfake video’s. Wat is het effect van een deepfake video op jouw opvattingen over een onderwerp, een partij of een persoon?

Wat zijn deepfakes?

Een deepfake video is een video waarin het beeld op slimme wijze is gemanipuleerd. Hierdoor kunnen de makers ervan politici bepaalde uitspraken laten doen, die in het echt nooit door de persoon in kwestie zijn gedaan. Het doel hiervan is beïnvloeding van de kiezer en de ‘afzender’ in kwestie in diskrediet brengen. Een bewezen voorbeeld hiervan zie je hieronder. Bekijk de video en bedenk na afloop of je Obama echt hebt zien spreken of dat het iemand anders was.

Deepfakes onderzocht in Nederland

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam (Dobber, Metoui, Trilling, Helberger & de Vreese, 2020) hebben een studie uitgevoerd met 278 proefpersonen over deepfakes in Nederland. Ze manipuleerden een video van voormalig CDA-leider Sybrand Buma en legden die voor aan mensen met een christelijke achtergrond en deelnemers zonder christelijke achtergrond. Daarbij waren er twee video’s: het origineel en de gemanipuleerde versie. De vraag was: verandert iemand z’n mening over het CDA of over Sybrand Buma bij het zien van een deepfake ten opzichte van het zien van een gewone video?

Deepfakes niet herkend

De helft van de deelnemers kreeg de deepfake video te zien. Een zorgwekkend resultaat uit het onderzoek was dat slechts 8 participanten doorhadden dat de video was gemanipuleerd. De overgrote meerderheid dacht dat dit een echte video was van CDA-leider Sybrand Buma. Zorgelijk, omdat het manipuleren van video’s dus zo realistisch gedaan kan worden, dat we niet in staat zijn om een valse video te herkennen.

Geen effect op partij

Voor zowel de groep die de originele video als de deepfake video te zien kregen, was er geen significant effect op de mening over het CDA. Uit dit onderzoek blijkt dus geen verschil als het gaat om de mening over een partij.

Wel effect op persoon

Een belangrijk resultaat uit het onderzoek is dat er wel een significant verschil optrad bij de persoon Buma. De groep participanten die het deepfake filmpje te zien kregen, was na afloop een stuk negatiever over Buma dan de groep die de originele video te zien kreeg. Hier heeft de deepfake video dus voor een verschil in opvatting gezorgd.

Deepfakes kunnen beïnvloeden

In het onderzoek van de Universiteit van Amsterdam is voor het eerst in Nederland gekeken naar het effect van deepfakes. Het is daarom nog vroeg om verder te generaliseren naar andere partijen of politici. Maar er is wel een aanwijzing dat deepfakes op persoonsniveau de houding ten opzichte van een politicus kunnen beïnvloeden. En dat is gevaarlijk. Immers, op die manier zou je bij een race tussen twee topfavorieten een verkeerd beeld kunnen krijgen over een kandidaat, zonder dat die persoon daadwerkelijk gezegd heeft wat jij gezien hebt.

Deepfakes herkennen is lastig

Net als bij fake news is het herkennen van deepfakes lastig. Wel kom je met de tips om fake news te herkennen een heel eind. Check in ieder geval altijd de bron. Zogenaamde soundbites van politici worden doorgaans breed uitgemeten in de media. Dan moet een filmpje minstens bij twee verschillende mediakanalen te vinden zijn. Daarnaast is het altijd belangrijk om te kijken waar het filmpje gepost is. Is dit een officieel nieuwskanaal of staat het alleen op social media en verder nergens? Als we blijkbaar niet in staat zijn om deepfakes te onderscheiden van echte video’s, kunnen we alleen een beroep doen op de randelementen van een video.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Dobber, T., Metoui, N., Trilling, D., Helberger, N. & de Vreese, C. (2020). Do (microtargeted) deepfakes have real effects on politicial attitudes? The International Journal of Press/Politics.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.