Hoe ben je autonoom binnen een groep onder groepsdruk?

groepsdruk en groepsgedrag

Het is weer carnaval. Vooral in de zuidelijke provincies is het dezer dagen een groot feest. Van verkleedpartijen tot dweilorkesten en van kleurrijke optochten tot veel drank. Als je de beelden ziet, lijkt het alsof alle Brabanders en Limburgers gek zijn op carnaval. En dat ook iedereen leuk meedoet. Maar is dat eigenlijk wel zo? Speelt hier groepsgedrag en groepsdruk niet een grote rol? En hoe kun je toch autonoom beslissingen nemen binnen een groep, zonder geïsoleerd te raken?

Groepsgedrag hoort bij mensen

Hoe graag je ook zelfstandig wilt zijn, mensen zijn nu eenmaal sociale dieren (Severin & Tankard Jr., 2010). We leven in groepen. Denk aan je familie, klasgenoten, collega’s, je sportteam, de hobbyclub etc. Groepen zorgen niet alleen voor sociale interactie, we leren ook welk gedrag algemeen geaccepteerd worden. Binnen iedere groep gelden sociale normen, regels die vertellen wat wel en niet gewenst is binnen een bepaalde club mensen.

Verplichtende en descriptieve normen

Die sociale normen zijn op te delen in twee delen: verplichtende en descriptieve normen (Reno, Cialdini & Kallgren, 1993). Verplichtende normen bij groepsgedrag zijn de regels die je dient op te volgen om binnen een groep geaccepteerd te worden. Descriptieve normen gaan over wat er van je verwacht wordt in een bepaalde situatie. Het is belangrijk dat je de sociale normen binnen een groep opvolgt, anders kun je in een sociaal isolement terecht komen doordat de groep je niet langer accepteert. En zoals gezegd, mensen zijn groepsdieren en hebben nu eenmaal graag mensen om zich heen.

Groepsgedrag door groepsdruk?

De sociale normen van groepsgedrag, leiden ook vaak tot groepsdruk. Immers, voer je niet het gewenste gedrag uit, dan kan de groep je weigeren. Laten we teruggaan naar carnaval. Stel dat jouw beste vrienden gek zijn van carnaval, maar jij vindt er niet zoveel aan. Ga je dan toch mee of liever niet? Waarschijnlijk ga je wel mee, omdat dat van je verwacht wordt (groepsdruk). Niet alleen omdat dat het sociaal gewenste gedrag is op dat moment, maar ook omdat je anders later geen onderdeel bent van de verhalen (sociaal isolement). Hetzelfde geldt voor nog een drankje bestellen, terwijl je eigenlijk niet meer hoeft. Als iedereen om je heen nog iets bestelt, is het heel moeilijk om daar tegenin te gaan.

Wat kan er gebeuren als je het groepsgedrag niet uitvoert?

Natuurlijk is iedere groep anders, maar als jij het gewenste groepsgedrag structureel niet uitvoert, kan er sociale exclusie optreden (Tajfel & Turner, 1979). Sociale exclusie betekent dat de groep jou niet langer accepteert als ‘lid’ en dat je alleen komt te staan. Vaak lossen mensen deze situatie op door zich toch weer te conformeren aan het groepsgedrag. En dus bijvoorbeeld toch nog een laatste drankje te bestellen of toch nog een dagje extra te carnavallen.

Competentie en autonomie

Mensen leven graag in groepen, maar zijn ook graag autonoom en competent. We willen zelfstandig beslissingen nemen en het idee hebben dat we zelf dingen voor elkaar krijgen. Dat is lastig om te verenigen met het groepsgedrag, waarbinnen er vaak geen ruimte is voor autonome beslissingen. Hoe zorg je er toch voor dat hierin een goede balans ontstaat?

Ga op zoek naar het compromis

Binnen groepen gelden nu eenmaal sociale normen. Maar daarbinnen is vaak best ruimte om ook autonome beslissingen te nemen. Gaan al je vrienden carnavallen, dan is het sociaal gewenst om ook mee te gaan. Maar welk plein of welke kroeg kies je? Daar ligt bijvoorbeeld ruimte om zelf beslissingen te nemen. Vragen je vrienden om nog een drankje te doen, maar je wilt eigenlijk geen alcohol meer? Neem een 0.0 biertje of iets fris. Je blijft dan toch nog even hangen, maar neemt geen alcohol meer.

Geen sociale exclusie, wel autonomie en competentie

In echt hechte groepen is het natuurlijk prima om niet altijd maar het groepsgedrag te volgen. Echter, in de praktijk blijkt het lastig om onder groepsdruk uit te komen. Juist door duidelijk te zijn naar je groepsgenoten, is het mogelijk om een balans te vinden. Waarbij je én bij de groep hoort én doet waar je zelf zin in hebt. Geen sociale exclusie, wel een gevoel van autonomie en competentie, dat is pas echt fijn.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Reno, R. R., Cialdini, R. B. & Kallgren, C. A. (1993). The transsituational influence of social norms. Journal of personality and social psychology, 64, 104-112.

Tajfel, H. & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In Austin, W. G. & Worchel, S. (Eds.), The social psychology of intergroup relations, 33–47.

Severin, W. J. & Tankard Jr., H. W. (2010). Communication theories. Texas: Pearson.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.