Een vraag ontwijken zonder gezichtsverlies, hoe doe je dat?

Vragen ontwijkenJe herkent het ongetwijfeld: een journalist stelt een vraag aan een politicus en die geeft een antwoord dat totaal niet aansluit op de vraag. De journalist probeert het nog eens, maar wederom weet de politicus de vraag te ontwijken. Soms omdat hij het antwoord niet weet, maar veel vaker omdat hij het antwoord niet wil geven. Hoe ergerlijk het ook is, soms is er geen andere uitweg mogelijk. Maar hoe doe je dat nu, een vraag ontwijken? Zonder dat het teveel opvalt? Ik leg het je uit als communicatiespecialist.

Interviewvragen ontwijken en mediatraining

Vragen ontwijken is een vast onderdeel van de mediatraining van publieke figuren. In veel situaties is het namelijk niet gewenst om correct antwoord te geven op de vraag van de journalist. Maar simpelweg een vraag ontwijken is vaak ook geen optie. Dan zul je als publiek persoon creatief om moeten gaan met de vraag. Je moet de journalist, en het publiek, het idee geven dat je wel degelijk antwoord geeft, zonder dat dit natuurlijk het antwoord is waar de journalist naar hengelt. Zo voorkom je reputatieschade voor jezelf of voor de belangen die je behartigt. Voor het ontwijken van vragen bestaan verschillende tactieken.

Openlijk de vraag ontwijken

De eerste tactiek is het openlijk ontwijken van de vraag. Je geeft dan geen antwoord op de vraag van de journalist, maar het publiek wordt wel achterdochtig en denkt dat je informatie achterhoudt (Heritage & Clayman, 2010). Daarom kan het openlijk de vraag ontwijken flinke negatieve gevolgen hebben voor de geïnterviewde. Damage control is dan noodzakelijk. Dat kan op drie manieren. Ten eerste het om toestemming vragen om van onderwerp te veranderen. Natuurlijk niet letterlijk, maar op een manier als ‘Ik zou graag van de gelegenheid gebruik maken om het ook even te hebben over …’ Het is dan aan de interviewer om die toestemming te geven of niet.

De tweede vorm van damage control is een kleine verschuiving van het onderwerp voorstellen. Dit gaat vaak gepaard met woorden als ‘ik wil het even snel hebben over’ of ‘alleen nog even dit’. De publieke persoon verschuift dan het onderwerp zo dat hij geen antwoord hoeft te geven op de oorspronkelijke vraag. Een derde vorm van damage control bij het openlijk ontwijken van een vraag is jezelf verdedigen en rechtvaardigen dat je de vraag ontwijkt. Dit kan bijvoorbeeld door in te haken op een eerder antwoord van een andere geïnterviewde. Vooral in debatten gebeurt dit veel. Politici kiezen er dan voor om het punt van een tegenkandidaat af te vallen, zonder zelf antwoord te geven. Een andere bekende tactiek is om te beginnen over ‘een onderwerp dat nog niet aan de orde is gekomen’. Daarmee verschuif je eenvoudig het perspectief en kun je het antwoord geven dat je wilde geven.

En dan kun je nog gewoon simpelweg de vraag negeren. Zoals bijvoorbeeld in onderstaand fragment.

Verdekt de vraag ontwijken

Als je openlijk de vraag van een journalist kunt ontwijken, kun je dit ook verdekt doen. Eén van de bekendste tactieken hiervoor is het herhalen van zinsgedeelten of woorden uit de vraag en daar vervolgens een draai aan geven. Zo denken het publiek en de interviewer dat je antwoord gaat geven, maar doe je dat eigenlijk niet. Een andere tactiek om verdekt een vraag te ontwijken is om de vraag van de journalist te parafraseren of te herformuleren. Op deze manier kun je de vraag richting het antwoord sturen dat je wilde geven. Bij deze tactiek zou het oorspronkelijke antwoord geen logisch vervolg zijn op de oorspronkelijke vraag. Alleen door de vraag zodanig in de richting te sturen van jouw antwoord, vormen vraag en antwoord een logisch geheel.

In het onderstaande fragment zijn de meeste verdekte tactieken om vragen te ontwijken te zien. Let maar eens op de tweede vraag van de journalist (punchline) en wat de geïnterviewde dan doet. Duidelijk?

Hoe ver kun je gaan met het ontwijken van een vraag?

In principe kun je zo ver gaan als de interviewer toestaat. Het onderstaande bekende fragment is verplicht voer voor iedereen die communicatie studeert. De vraag wordt keer op keer herhaald, maar er komt geen bevredigend antwoord. Echter, meestal geven journalisten veel sneller op. Een vraag wordt nog wel eens opnieuw geformuleerd, maar als ook die vraag wordt ontweken, gaat de journalist vaak over op het volgende onderwerp.

Een vraag ontwijken, ook handig voor jou

Het ontwijken van vragen is niet alleen handig voor publieke personen, maar ook voor jou. Bijvoorbeeld als je bezig bent met een groot project of je bent aan het solliciteren naar een andere baan. Dan wil je dit vaak niet direct aan de grote klok hangen. Met de tactieken in dit artikel kun je de vraag ontwijken, zonder dat dit grote gevolgen heeft. Openlijk een vraag ontwijken moet wel altijd gepaard gaan met een vorm van damage control. Bij het verdekt ontwijken van een vraag is dit niet nodig. Als je deze tactieken goed beheerst kun jij voortaan ook antwoord geven, zonder dat je echt antwoord geeft. Succes!

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Heritage, J. & Clayman, S. (2010). Talk in action. Interactions, identities and institutions. Oxford: Wiley-Blackwell.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.