Dia de los Muertos: verschil in perceptie

dia-de-los-muertosDeze week is het Allerheiligen (1/11) en Allerzielen (2/11). Op deze dagen worden in de rooms-katholieke kerk de overledenen herdacht. In Nederland gebeurt dit op relatief kleine schaal, maar bijvoorbeeld in Mexico is de Dia de los Muertos één van de belangrijkste dagen van het jaar. Een dag van grote optochten, altaren en familiebijeenkomsten. Hoe kan een verschil in perceptie leiden tot een radicaal andere denkwijze over de dood? Ik laat het je zien in een stuk over cultuurverschillen en interculturele communicatie.

Dia de los Muertos

De Dia de los Muertos wordt in meerdere landen gevierd, maar is verreweg de grootste happening in Mexico. Ieder huishouden plaatst een Ofrenda in huis. Dit is een altaar, versierd met traditionele Mexicaanse items en favoriete etenswaar van overleden dierbaren van de familie. De legende is dat de overledenen op de nacht voor de Dia de los Muertos (1 en 2 november) naar het altaar komen om het etenswaar mee te nemen. Het altaar wordt vaak vergezeld met veel doodshoofden. Daarnaast is er rond deze dagen in Mexico Pan de Muertos (brood van de doden) te koop en veel snoepgoed in de vorm van skeletten. Eén van de symbolen van deze dag is tevens La Catrina, een vrouwelijk skelet met een grote elegante hoed.

Verschil in perceptie

Voor een buitenstaander kan de Dia de los Muertos vreemd overkomen. Nergens anders ter wereld is de dood zo’n toegankelijk onderwerp als in Mexico. Het is interessant om te zien hoe een belangrijk cultuurverschil ervoor zorgt dat wij de Dia de los Muertos als iets ‘vreemds’ zien. Wanneer er hier iemand overlijdt, wordt er veel gerouwd en is er nauwelijks ruimte voor de fijne herinneringen of de leuke dingen die je hebt meegemaakt met deze persoon. In Mexico draaien ze dit om. Natuurlijk wordt er wel gerouwd wanneer er iemand doodgaat, maar de nadruk ligt op al het moois en goeds wat diegene ons heeft gebracht. Door het verschil in perceptie is het ook veel gemakkelijker om op een dag als de Dia de los Muertos grote evenementen te organiseren voor de doden.

dia-de-los-muertos-2

Cultuurverschil door opvoeding

De opvoeding speelt een belangrijke rol in het verschil in perceptie als het gaat om de dood. Wanneer je in Mexico opgroeit, kom je van kinds af aan al in aanraking met grote evenementen op de Dia de los Muertos. Je ziet om je heen mensen die zich schminken als skelet, je ziet de Ofrendas, er wordt in sommige plaatsen zelfs ‘feest’ gevierd op kerkhoven om het goede van de doden te herdenken etc. Terwijl in Nederland overlijden voornamelijk wordt geassocieerd met verdriet, rouwen en veel pijn. Ik betoog hier niet om alles in één keer anders te doen, maar ik denk wel dat we veel kunnen leren van de Mexicanen als het gaat om omgaan met de dood. Waarom niet veel meer aandacht schenken aan hetgeen de overledene heeft bereikt dan vooral te denken dat diegene er niet meer is?

dia-de-los-muertos-3

Terror Management Theory

Wellicht is het probleem in perceptie wel de angst die er is voor de dood hier en is dat in Mexico een stuk minder. Een interessante theorie die bij dit onderwerp aansluit is de Terror Management Theory (Greenberg, Pyszczynski & Solomon, 1986). Deze theorie stelt dat we een aangeboren instinct voor zelfbehoud hebben, maar ook realiseren dat de dood onvermijdbaar is. De spanning die dit oplevert zorgt ervoor dat we een buffer willen opbouwen die ervoor zorgt dat onze denkwijzen behouden blijven. Een onderzoek van Rieger, Frischlich, Högden, Kauf, Schramm en Tappe (2015) laat mooi zien dat een betekenisvolle film beter wordt gewaardeerd dan een informatieve of amusante film wanneer we ons bewust zijn van onze sterfelijkheid. Eenvoudig te verklaren, doordat we op zoek gaan naar films die ervoor zorgen dat onze denkwijzen behouden blijven.

Anxiety Buffer

Het onderzoek van Greenberg en anderen (2015) kijkt ook naar de Anxiety Buffer Hypothesis. Deze hypothese stelt dat een buffer tegen de angst om dood te gaan het overbodig maakt om op andere manieren iets tegen sterfelijkheid te doen. Uit het onderzoek blijkt dat betekenisvolle films voor die Anxiety Buffer kunnen zorgen. Beide resultaten van Greenberg en anderen (2015) laten zien hoe de angst voor de dood verkleind kan worden. Als die angst voor de dood verkleind wordt, is er dan wellicht ruimte voor het doorbreken van taboes? Kunnen we dan op een luchtigere manier over de dood en overledenen praten?

Dia de los Muertos in Nederland?

Het zal nog wat tijd kosten voordat de Dia de los Muertos in Nederland vormen aanneemt zoals in Mexico. Wel wordt Halloween steeds populairder, maar het is belangrijk om te vermelden dat Halloween en de Dia de los Muertos niets met elkaar te maken hebben. Natuurlijk draait Halloween ook om enge kostuums en de dood een gezicht geven, maar niet met dezelfde insteek als de Dia de los Muertos. Hoe mooi zou het zijn als we ook hier in staat zijn om de denkwijze over de dood en overledenen om te draaien? Het mooie van iemand aangrijpen voor een schitterende herdenking ieder jaar in plaats van alleen maar trieste rouwmomenten. Ik ben voor.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Greenberg, J., Pyszczynski, T. & Solomon, S. (1986). The causes and consequences of a need for self-esteem: a terror management theory. In R. F. Baumeuster (ed.), Public self and prevate self (189-212). New York: Springer.

Rieger, D., Frischlich, L., Högden, F., Kauf, R., Schramm, K. & Tappe, E. (2015). Appreciation in the Face of Death: meaningful films buffer against death-related anxiety. Journal of Communication, 65, 351-372.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

Een gedachte over “Dia de los Muertos: verschil in perceptie

Reacties zijn gesloten.