De lompe en ruwe Nederlander, hoe kan het ook?

ruw en samenlevingHet is maandagochtend, 7.22. Over drie minuten gaat de trein naar Utrecht. Het perron staat vol en in de verte zijn de koplampen van de trein al te zien. Mensen schuifelen zenuwachtig heen en weer, maar steeds een stapje dichter bij de rand van het perron. De trein komt piepend en krakend tot stilstand en dan begint het: de worstelpartij. Tientallen mensen proberen zich tegelijkertijd door de deur van de trein te proppen om maar een zitplaats te bemachtigen. Herkenbaar? Het gaat hier mis op verschillenden punten binnen de communicatie. Waarom is onze samenleving zo ruw?

Wachten op je beurt in Noorwegen

De aanleiding voor dit artikel is een vakantie in Noorwegen. Het werd me daar pijnlijk duidelijk hoe lomp veel Nederlanders eigenlijk zijn. In dit artikel wil ik absoluut niet generaliseren, maar vergeleken met andere volken in het buitenland is Nederland niet het beste jongetje van de klas. Een mooi voorbeeld is de inleiding. Zou het niet prachtig zijn als degene die als eerste op de trein staat te wachten, ook als eerste de trein in mag? Onmogelijk? In Nederland wel ja, maar in het buitenland zeker niet. In Noorwegen wachten mensen keurig op hun beurt voordat ze de bus in stappen. En in Argentinië stellen mensen zich netjes op in rijen en kan er geen twijfel over bestaan wie er als eerste naar binnen mag. Het kan dus wel, het is vooral een kwestie van mentaliteit.

De verruwde samenleving

Een ander voorbeeld van onze verruwde samenleving. Bij diezelfde treindeur is het gebruikelijk dat passagiers eerst uitstappen en daarna stappen we in. Echter, steeds vaker wordt de doorgang door wachtende passagiers zo smal gemaakt dat je er amper doorheen kunt. Of vervelender nog, wachtende passagiers vinden dat ze lang genoeg hebben gewacht en stappen al in terwijl jij nog moet uitstappen. Een komisch, maar ook schrijnend, voorbeeld hiervan merkte ik vrijdagochtend. De conducteur sommeerde een jongen op het perron eerst te wachten op de uitstappende passagier. De jongen leek dit niet te begrijpen en diende de conducteur van repliek: ‘waarom dan eikel?’ Zijn dit niet de basisregels voor een fatsoenlijke omgang met elkaar? Eerst uitstappen, dan instappen?

Nederlanders: ‘wij zijn direct!’

In het buitenland zeggen we vaak zelf dat we gewoon direct zijn in onze communicatie. Dat is ook zeker waar, maar als het op gedrag aankomt, slaat dit vaak om naar ruw en onbeleefd. Afgelopen zomer was ik in Bolivia, waar ik in een Mexicaans restaurant zat. Een tafel verderop zat een Nederlands stel, dat er in het Spaans niet uitkwam. Ik stond op het punt om ze te helpen, aangezien de bediende geen woord Engels wist uit te brengen. Maar toen hoorde ik ze steen en been klagen over de trage bediening, de ‘smerige’ rijst, gerechten die op de kaart stonden, maar er niet meer waren en zo ging het maar door. Je bent in een land dat in ontwikkeling is en nog niet is voorbereid op massatoerisme. Begrijp dan ook dat de voorzieningen wat minder kunnen zijn en wordt daar niet gelijk boos om. Pas je aan of blijf lekker thuis.

Aanpassen aan anderen

Maar juist dat aanpassen is iets waar Nederlanders niet goed in zijn. We zijn het niet gewend om ons aan te passen aan de standaard in een ander land. Een belangrijk deel van onze geschiedenis bestaat uit het domineren van anderen. Het lijkt erop dat we een deel daarvan nog steeds in ons hebben, gezien ons gedrag in het buitenland. Pas wanneer we in aanraking komen met culturen waar het compleet anders gaat, lukt het ons om ons stukje bij beetje aan te passen.

Aanpassen van buitenlanders

Zijn Nederlanders dan de enigen die zich niet goed weten aan te passen in het buitenland? Nee, dat zeker niet. Ga maar eens naar een plek waar geen elektriciteit is of geen WiFi. Nou, dan zijn Nederlanders echt niet de enigen die klagen. Maar feit is wel dat er in veel landen om ons heen veel beleefdere omgangsvormen gelden. Komt er ergens in het buitenland een moeder met een klein kind binnen in de trein of bus? Dan staan er gelijk verschillende mensen op om plaats te maken. En hier? Je zult het zelf moeten vragen aan iemand of je alsjeblieft mag zitten en grote kans dat je dan nog een grote bek krijgt ook.

Waarom is de Nederlandse samenleving zo ruw?

Hoe komt het dan dat onze samenleving zo ruw en onbeleefd is? Het is lastig om daar een eenduidig antwoord op te geven. Er zijn verschillende factoren die hiervan de oorzaak kunnen zijn. Ten eerste, Nederland kent een vrij individualistische samenleving. Waar in Azië het collectief veel belangrijker is, staat hier het individu op 1. Ten tweede helpt de polarisatie binnen de politiek niet mee. We zien zowel links als rechts met modder naar elkaar gooien en mensen worden op tv in een hokje geplaatst. Dat leidt tot spanningen, die ook te voelen zijn in de samenleving.

Gebrek aan educatie?

En dan is er nog educatie. Op school leer je van alles over rekenen, taal en geschiedenis, maar omgangsvormen komen nauwelijks aan bod. Dit is iets dat je vanuit huis mee moet krijgen. Maar de jeugd van tegenwoordig is meer dan ooit op zichzelf gericht met smartphones en tablets. Hierdoor is er minder tijd en ruimte voor het gezond opvoeden. Als ouders dit erbij in laten schieten, zal het de komende jaren niet beter worden, eerder nog ruwer. En ja, dat is best erg. Het zou geen slecht idee zijn om bij de jongste generatie te beginnen met een inhaalslag. Een vak in fatsoensnormen op school zou onze samenleving al een stuk prettiger maken denk ik. Want ten slotte, Nederland is een fantastisch land om in op te groeien, gezien de welvaart en de mogelijkheden. Laten we het dan met z’n allen ook leefbaar houden!

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.