Agenda setting: hoe werden de bosbranden in de Amazone wereldnieuws?

Amazone bosbranden

De Amazone staat in brand. De afgelopen dagen heeft dit bericht het nieuws beheerst. Toch woeden de branden al langer en is dit ook zeker niet het eerste jaar dat er op grote schaal bosbranden zijn. Hoe komt het dat we nu opeens zoveel horen van de bosbranden in de Amazone? Waarom is het nu wel wereldnieuws en eerder niet? En welke rol spelen influencers bij het agenderen van wereldnieuws?

Wat is er aan de hand?

Het is droogteseizoen in Brazilië, zeker in de staat Amazonas, waar de Amazone voor een groot deel ligt. Dat betekent dat er weinig regen valt en de droogte enorm toeneemt. Daarbij gebruiken boeren deze periode om grond te verbranden en weer vruchtbaar te maken voor later. De combinatie van droge grond, weinig regen en agrariërs die land verbranden, hebben nu geleid tot enorme bosbranden.

Zijn de bosbranden erger dan ooit?

Het Braziliaans Instituut voor Ruimteonderzoek (INPE) heeft tot nu toe meer dan 70.000 brandpunten geteld. Hiervan ligt bijna de helft buiten de Amazone. Brandpunten moeten niet verward worden met het aantal branden.  Het INPE verklaart dat één brandpunt inhoudt dat in één pixel van een satellietfoto minstens één bosbrand woedt. Is een brand groter dan een pixel, dan wordt deze als meerdere brandpunten geteld. Dat betekent dat er ook dubbel geregistreerd kan worden. Daarnaast kan het INPE niet zeggen of een geregistreerde brand woedt in het regenwoud of op landbouwgrond. Volgens de NASA is het aantal bosbranden hoger dan andere jaren. Al maken zij wel gebruik van dezelfde satellietbeelden als INPE.

Agenda setting

Er woedt op grote schaal brand in Brazilië, ook in de Amazone. Dit is niet nieuw, ieder jaar zijn er flinke bosbranden. Waarom zijn de branden dan nu opeens wereldnieuws? Het heeft alles te maken met agenda setting. Normaal gesproken bepalen journalisten min of meer welk nieuws wordt gebracht (McCombs & Shaw, 1972). Zij bepalen welke onderwerpen wel of niet in het nieuws komen en waar dus wel of niet over gepraat wordt. Maar in het specifieke geval van deze bosbranden zijn niet de journalisten de agenda setters, maar politici, burgers en influencers.

São Paulo in de rook

Op maandag 19 augustus zat miljoenenstad São Paulo zonder stroom en trok er een donkere zwarte wolk over de stad. Vermoedelijk rook afkomstig van de branden in de Amazone. São Paulo heeft meer dan 15 miljoen inwoners, dus het aantal foto’s en video’s op social media was ongekend. Waardoor de bosbranden in de Amazone al gauw trending topic werden.

Influencers vragen aandacht voor de Amazone

Vrij kort na de socialexplosie in São Paulo, doken influencers op het thema bosbranden in de Amazone. Doutzen Kroes schreef een post op Instagram, Cristiano Ronaldo besteedde er aandacht aan en ook Leonardo DiCaprio liet van zich horen. Stuk voor stuk bereikten zij honderdduizenden ‘volgers’, die vervolgens ook weer schreven over de situatie in de Amazone.

De politici aan zet

En dan waren er nog de politici die het thema bosbranden in de Amazone aangrepen. Ierland en Frankrijk dreigden met het uitstellen van handelsakkoorden, als Brazilië niet iets ging doen aan de situatie. Finland wilde een importverbod van vlees uit Brazilië voor de Europese Unie. En ook Nederland gaf aan dat er nu echt iets moest gaan gebeuren.

En factchecking dan?

Er was rook in São Paulo. Het is niet 100% zeker dat dit uit de Amazone kwam, maar de kans is vrij groot dat dit zo is. De posts van de influencers zijn wat twijfelachtiger. Doutzen gaf aan dat er 84% meer bosbranden waren dit jaar. Dat is waarschijnlijk niet waar volgens experts. Cristiano Ronaldo plaatste een foto uit 2013 bij zijn bericht. En daarop was niet eens een bosbrand in de Amazone te zien. En bijvoorbeeld Zomer met Art plaatste online een bericht met een foto uit 2009.

Agenda setting werkt krachtig via nieuwe media

Of het nu een recordjaar is of niet qua branden, het is goed dat er aandacht komt voor het probleem. En of de foto’s van influencers nu wel of niet 100% kloppen, het geeft aan hoe krachtig de nieuwe media zijn bij het agenderen van nieuws. Ook al lijkt het erop dat het qua branden geen recordjaar is, het thema staat. Social media heeft voor de branden in Brazilië ervoor gezorgd dat de hele wereld ermee bezig is. Hierdoor is het bijna onmogelijk om te blijven wegkijken. Een goed voorbeeld van de invloed van nieuwe media.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

McCombs, M. & Shaw, D. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36, 176-187.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.