Kunstgras met rubber kankerverwekkend, framing?

framing-kunstgras‘Kunstgrasvelden bevatten kankerverwekkende rubbergranulaatkorrels.’ Iedereen die regelmatig op kunstgras actief is, heeft het ongetwijfeld meegekregen de afgelopen week. Een uitzending van Zembla heeft alle alarmbellen doen laten rinkelen. Het RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, adviseerde bijvoorbeeld om kinderen niet met de kunstgraskorrels te laten spelen. Maar dit deden we toch al jaren zonder problemen? Hoe kan het dat er nu zo paniekerig wordt gereageerd en wat heeft deze informatie voor gevolgen op ons gedrag? Ik leg het je uit als communicatiespecialist.

Kunstgras en kanker?

Voor de uitzending ‘Gevaarlijk Spel’ van Zembla, uitgezonden op woensdag 5 oktober, vormt de Amerikaanse voetbaltrainster Amy Griffin de aanleiding. Zij houdt sinds 2009 een lijst bij van voetballers die op kunstgras met rubberkorrels hebben gespeeld en kanker hebben gekregen. Inmiddels staat de teller op 230, waardoor Griffin vreest dat er een verband is. Maar volgens het RIVM en de KNVB, blijkt uit een onderzoek uit 2006 dat er geen gevaar is voor de gezondheid. Wat is er hier dan aan de hand?

Rubbergranulaatkorrels, gevaar voor de gezondheid?

In 2006 voerde Industox, in opdracht van het RIVM, een onderzoek uit naar de gezondheidsrisico’s van voetballers die veelvuldig sporten op kunstgrasvelden met rubbergranulaatkorrels. De urinestalen van 7 sporters werden op twee dagen gemeten op gevaarlijke stoffen, een dag voor en een dag na de wedstrijd. Conclusie: geen gevaar voor de gezondheid. Maar hoe serieus is een dergelijk onderzoek met 7 sporters te nemen? Diverse urinestalen verdwenen om mysterieuze redenen uit het onderzoek. De deelnemers moesten enkel een aantal slidings maken en wat kruipoefeningen doen. En vervolgens moesten zij zelf de urine verzamelen in een ongecontroleerde omgeving. Desondanks was er op dat moment niemand die het onderzoek in twijfel trok. Dit gebeurde pas 2 jaar later voor het eerst.

RIVM: geen paniek of toch wel?

Naar aanleiding van de uitzending van Zembla zei het RIVM het volgende: ‘Er is geen reden om te stoppen met sporten op deze kunstgrasvelden. Wel raden wij af om kinderen met rubberen korrels te laten spelen.’ Hiermee doelt het RIVM op kinderdagverblijven en naschoolse opvanglocaties die hun activiteiten op het kunstgras uitvoeren. Dus sporten mag wel, spelen niet? Sporten is niet schadelijk, spelen wel? Merkwaardig mijns inziens. Want eigenlijk geeft het RIVM hier dus aan dat er weldegelijk iets mis is met de rubbergranulaatkorrels. Zeker ook omdat de woordvoerder van het RIVM stelt dat de gezondheidsrisico’s groter zijn naarmate er meer blootstelling is. Maar er waren toch geen risico’s?

Onjuiste informatie

Natuurlijk doken de media vol op dit onderwerp. Elk medium combineerde wel de termen kunstgras en kankerverwekkend. Maar lang niet altijd waren de artikelen volledig en dit is gevaarlijk op zichzelf. Wanneer het publiek zowel juiste als onjuiste informatie krijgt aangereikt, kan dit leiden tot verwarring. Sterker nog, het kan ervoor zorgen dat aanbevelingen op gezondheidsgebied in de wind worden geslagen (Nagler, 2014). Het is dus zaak om in dit geval eenduidig te communiceren, iets waar ook het RIVM op dit moment niet in slaagt. Wanneer onjuiste informatie wijdverbreid bekend is, kunnen mensen zich afsluiten voor de waarheid. En dit kan leiden tot een versterkt geloof in de onjuiste informatie (Lewandowsky, Ecker, Seifert, Schwarz & Cook, 2012).

Framing in de media

Framing speelt een belangrijk rol bij dit onderwerp. Hoe de media berichten over de mogelijke gezondheidsrisico’s heeft grote invloed op de reactie van het publiek. Er is nog geen verband aangetoond tussen spelen op de rubbergranulaatkorrels en kanker. Toch zijn er talloze clubs die per direct kinderen niet meer op deze velden laten sporten. Dit is het gevolg van framing. De media hebben net gedaan alsof er al vaststaat dat sporten op deze velden slecht voor je is. ‘Paniekvoetbal’ was één van de reacties van ouders in het nieuws. Maar er zijn ook genoeg ouders die hun kinderen niet meer de kunstgraswei in sturen. Bang voor de risico’s. Even vergetende dat hun kinderen al jaren op deze velden hebben gespeeld.

Incorrecte informatie en gedrag

Het RIVM heeft een nieuw onderzoek aangekondigd naar de gevaren van sporten op de rubbergranulaatkorrels. Tot die tijd is het zaak om vooral niet te paniekerig te reageren. Voor het strafrecht geldt bijvoorbeeld ‘je bent onschuldig tot het tegendeel bewezen is’. Zouden we een zelfde aanpak ook niet moeten hanteren in dit geval? In ieder geval is het verstandig om geen incorrecte informatie te verspreiden. Dit kan er namelijk voor zorgen dat het publiek gezondheidsadviezen niet meer opvolgt (Tan, Lee & Chae, 2015).

Geen paniek, lekker sporten

Voorlopig is er niets bewezen over de mogelijke gezondheidsrisico’s voor sporten op kunstgras met rubbergranulaat. Het enige onderzoek dat er ligt wordt in twijfel getrokken. Daarom is het zaak om eerst met nieuwe onderzoeksgegevens te komen. Dit moet een representatief onderzoek zijn, met vele sporters die over langere tijd worden onderzocht. Pas dan is er wat zinnigs over de gezondheidsrisico’s te zeggen. En tot die tijd is het van belang om geen onjuiste of paniekerige informatie te verspreiden. Dit kan op lange termijn alleen maar zorgen voor meer ellende. Tot die tijd, lekker blijven sporten!

Bronnen

Lewandowsky, S., Ecker, U. K. H., Seifert, C. M., Schwarz, N. & Cook, J. (2012). Misinformation and its correction continued influence ans successful debiasing. Psychological Science in the Public Interest, 13, 106-131.

Nagler, R. H. (2014). Adverse outcomes associated with media exposure to contradictory nutrition messages. Journal of Health Communication, 19, 24-40.

Tan, A. S. L., Lee, C. & Chae, J. (2015). Exposure to health (mis)information: lagged effects on Young adults’ health behaviors and potential pathways. Journal of Communication, 65, 674-698.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.