Hoe kan narratieve overtuiging helpen bij de Coronacrisis?

Narratieve overtuiging

Het Coronavirus heeft Nederland in zijn greep. Het land zit nog niet volledig op slot, maar de maatregelen die tot nu toe zijn genomen hebben behoorlijk veel impact. Kijken we naar de landen om ons heen, dan lijken vergaande maatregelen de enige manier om het virus onder controle te krijgen. Situaties als in Noord-Italië en Spanje moeten voorkomen worden. Daarbij is het van groot belang dat we allemaal meedoen. Samen kunnen we de strijd tegen het virus winnen. Maar hoe zorg je ervoor dat iedereen zich daadwerkelijk aan de maatregelen houdt? Narratieve overtuiging lijkt een uitstekende tactiek voor de Coronacrisis.

Mark Rutte: houd afstand

Afgelopen week kwam onze minister-president meerdere keren op televisie. In zijn toespraak over het te voeren beleid en in diverse persconferenties. Keer op keer verkondigde hij weer: houd 1,5 meter afstand tot elkaar. Dat moeten we echt samen doen, alleen zo kunnen we de kans op verspreiding van het virus verkleinen. Ook koning Willem-Alexander gaf in zijn toespraak van 20 maart aan dat we samen aan de slag moeten. En dat we ook zeker elkaar niet uit het oog moeten verliezen. Miljoenen mensen keken naar deze speeches, maar in de praktijk lijkt nog lang niet iedereen ervan doordrongen hoe belangrijk het nu is om sociale activiteiten te mijden.

Rutte benoemt het in persconferentie

Tijdens zijn persconferenties op vrijdag 20 maart en maandag 23 maart benoemde Rutte het probleem. Nog steeds komen groepen mensen bij elkaar, zonder daarbij afstand van elkaar te houden. Ook al ben je gezond en/of jong, dat jij niet ziek wordt, betekent niet dat anderen niet ziek van jou kunnen worden, mocht je het virus bij je dragen. Ook benoemde Rutte het voorbeeld van een vakkenvuller die amper zijn werk kan doen, omdat mensen over hem heen hangen om boodschappen te pakken. Zonder daarbij natuurlijk 1,5 meter afstand te bewaren.

Waarom blijven mensen de maatregelen negeren?

Het RIVM, het kabinet en de minister-president hebben al flink veel maatregelen afgekondigd. Ook virologen en andere deskundigen roepen voortdurend op om je aan deze maatregelen te houden. Waarom blijven sommige mensen deze adviezen dan toch in de wind slaan? Enerzijds omdat mensen waarschijnlijk denken dat het hen toch niet zal overkomen. Vergelijk het met hoe Fear Appeal niet werkt om mensen die roken te laten stoppen. Door enge afbeeldingen te laten zien, denken vooral niet-rokers dat dit hen kan treffen als ze gaan roken. Terwijl rokers niet geloven dat de gevolgen hen zullen treffen. Anderzijds zullen de maatregelen voor het Coronavirus voor veel mensen overkomen als ‘van boven opgelegd’. Je hoort weinig verhalen van mensen die er dagelijks zelf mee te maken hebben. En dat zou juist de sleutel kunnen zijn: narratieve overtuiging.

Narratieve overtuiging

Bij narratieve overtuiging wordt er ingezet op gedragsverandering door de lezer zich te laten identificeren met de hoofdpersoon van een verhaal. Verhalen roepen emoties op en op die manier kan er een gedragsverandering of verandering van houding ontstaan. Hoeken en Sinkeldam (2014) lieten zien dat sterke identificatie met een karakter een positief effect heeft op het opwekken van emoties. Daarbij wordt er wel een onderscheid gemaakt tussen een ‘likeable’ personage en een niet ‘likeable’ karakter. Likeable personages hebben geen schuld aan een probleem en zijn nu eenmaal in een bepaalde situatie terecht gekomen. De niet-likeable personages zijn in hun situatie terecht gekomen door hun eigen toedoen.

Narratieve overtuiging: de supermarktjongen

Mark Rutte haalde de supermarktjongen al aan in zijn persconferentie. Deze jongen doet zijn uiterste best om de voedselvoorziening in de supermarkt op orde te houden, maar krijgt daarbij te maken met hysterische mensen die over hem heen buitelen voor voedsel. In toevoeging op paginagrote advertenties van supermarkten in de kranten, zouden de grootgrutters zo’n jongen aan het woord moeten laten. Laat hem vertellen hoe belangrijk die afstand van 1,5 meter is. Laat hem vertellen dat hij ruimte nodig heeft om zijn werk te doen. En het liefst met zogenaamde negatieve emoties (boosheid, verdriet), omdat dat identificatie met een persoon versterkt. Op deze manier krijgen mensen beter in de gaten hoeveel goed ze zouden kunnen doen door zich normaal te gedragen in de supermarkt.

Verhalen van mensen in quarantaine

Heel af en toe komen er verhalen voorbij van mensen die in thuisquarantaine zitten. Die verhalen zouden prominenter gebracht moeten worden. Natuurlijk bereiken ons de beelden uit het buitenland, maar we beseffen pas echt hoe de situatie is, als we iemand zien vertellen waarmee we ons kunnen identificeren. Dezelfde leeftijd, uit dezelfde plaats, iemand met dezelfde levensstijl. Ook hier kan narratieve overtuiging een krachtig effect hebben op de bewustwording van de ernst van de Coronacrisis. Met als resultaat een gedragsverandering: nog meer houden aan de genomen maatregelen.

Wereldnieuws en lokaal nieuws meer vermengen

Om de maatregelen echt te laten slagen, moeten meer mensen er van doordrongen zijn dat deze noodzakelijk zijn. Narratieve overtuiging kan daaraan bijdragen. Juist de kleinere, lokale verhalen spelen daarbij een belangrijke rol. De beelden van ver zijn indrukwekkend, maar zorgen niet voor identificatie. Dat verandert zodra je iemand iets ziet vertellen die net zo zijn als jij en ik. Wereldnieuws en lokaal nieuws meer vermengen kan bijdragen om de maatregelen nog serieuzer te nemen.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Hoeken, H. & Sinkeldam, J. (2014). The role of identification and perception of just outcome in evoking emotions in narrative persuasion. Journal of Communication, 64, 935 – 955.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.