Donor worden of niet, werkt de overheidscampagne?

donor campagne

Op 1 juli 2020 start het nieuwe donorregister. Vanaf dat moment ben je automatisch donor, tenzij jij je uitschrijft uit het register. Wel of geen donor zijn is voor veel mensen een lastige keuze. Dat komt mede door gebrekkige kennis over wat donorschap precies inhoudt. En er bestaan natuurlijk een hoop mythes rond donor zijn. Helpt de nieuwe campagne van de Rijksoverheid om de feiten en fabels rond donor goed uit elkaar te houden? En wat zou er nog meer gedaan kunnen worden om het onderwerp donorregistratie bespreekbaar te maken?

Wat gebeurt er echt op 1 juli 2020?

Tot op heden is vooral gecommuniceerd dat je vanaf 1 juli 2020 donor bent, mits je je uitschrijft uit het donorregister. Dat is niet correct. Wie na 1 juli 2020 nog geen keuze heeft gemaakt, ontvangt een brief waarin je opgeroepen wordt alsnog een keuze te maken. Reageer je ook daar niet op, dan krijg je na 6 weken nog een brief. Pas als je ook daarna geen keuze maakt in het donorregister, komt er achter je naam te staan: ‘Geen bezwaar tegen orgaandonatie’. Het is dus niet zo dat iedereen vanaf volgend jaar juli ineens donor is. En ook al word je in het donorregister uiteindelijk aangemerkt met ‘Geen bezwaar tegen orgaandonatie’, je kunt jouw keuze altijd weer wijzigen mocht je toch geen donor willen zijn.

Hoe communiceert de overheid over donor?

Op de radio draaien spotjes waarin de datum van 1 juli 2020 wordt aangekondigd. In een kort gesprekje hoor je een mevrouw die niet helemaal weet wat er precies gaat veranderen. Waarop zij de website donorregister.nl aangedragen krijgt. De vrouw eindigt met ‘Daar ga ik zeker even kijken’. De overheid geeft in het spotje zelf vrij weinig informatie over wat er staat te gebeuren met het donorregister. In plaats daarvan is de insteek van de campagne dat je zelf op zoek gaat naar de informatie.

Is dat een verstandige aanpak?

De praktijk leert dat mensen niet snel zelf op zoek gaan naar de informatie, totdat hun situatie echt verandert. Met de huidige campagne van de Rijksoverheid is de kans groot dat veel mensen ‘vergeten’ hun keuze te maken. Pas wanneer ze een eerste brief ontvangen na 1 juli 2020, zullen ze op zoek gaan naar de ontwikkelingen rond het donorregister. Het is daarom van belang dat de belangrijkste informatie in de campagne wordt gedeeld. Ben je automatisch donor na 1 juli 2020? Wat als je dat wel of niet wilt? En kan ik later nog terugkomen op mijn beslissing?

Intensiveren of uitbreiden van donorcampagne

Het is belangrijk dat de donorcampagne dit najaar en het voorjaar van 2020 wordt geïntensiveerd. Op die manier gaat het onderwerp meer leven bij de mensen. Tegelijkertijd is het ook een goede optie om Entertainment Education toe te passen. Zeker bij een onderwerp als orgaandonatie kan een serie (op tv of internet) een belangrijk rol spelen in voorlichting. Dat blijkt uit een onderzoek van Morgan, King, Smith en Ivic (2010).

Donorstatus voorspeller van houding over donor

In het onderzoek werden afleveringen van Amerikaanse televisieseries die over het onderwerp donor gingen, geanalyseerd. Vervolgens werden de deelnemers van het onderzoek gevraagd hoe ze over donor dachten. Een belangrijke voorspeller van de houding ten opzichte van het donorschap, bleek donorstatus te zijn. Mensen die al donor zijn, zijn positief. Mensen die nog geen donor zijn, zijn minder positief. Tot zover redelijk voorspelbaar. Interessanter is het resultaat wanneer bekende mythes over donor zijn werden uitgebeeld.

Niet-donors worden nog meer tegenstander

Als in een televisieserie een mythe rond donor zijn voorbijkomt, heeft dit geen effect op mensen die al donor zijn. Zij worden hierdoor niet beïnvloed. Maar de mensen die nog geen donor zijn, reageerden fel. Als zij bijvoorbeeld een dokter in beeld zagen die minder z’n best deed bij iemand die donor is, werden ze gesterkt in hun anti-donorgevoel. Sterker nog, ze waren vervolgens minder bereid om donor te worden.

Donoren komen met argumenten

Een bijeffect van het zien van mythes over donor zijn, was dat donoren zelf meer argumenten gingen formuleren bij het zien van onjuiste informatie over het donorschap. Om de tegenstanders mee te overtuigen. Hierdoor zou Entertainment Education een goed hulpmiddel kunnen zijn in de donorcampagne. Als het debat op gang komt, met inhoudelijke argumenten, wordt het onderwerp bekender en gaan mensen er meer over nadenken. En dat is wat de bedoeling is met het donorregister. Natuurlijk is het fijn als er meer mensen donor worden, maar het doel van het register is ook dat mensen een keuze maken. Of dat nu nee of ja is. Het zou goed zijn om in de donorcampagne hier rekening mee te houden.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Morgan, S. E. (2008). The intersection of conversation, cognitions, and campaigns: The social representation of organ donation. Communication Theory, 19, 29–48.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.