Hoe zorgde fake news voor extra paniek rond de ‘kaping’ op Schiphol?

herkennen-fake-news

Afgelopen woensdagavond was Nederland in de ban van een mogelijke kaping op Schiphol. Ruim anderhalf uur bleef onduidelijk wat er precies aan de hand was. Via diverse online kanalen gingen de wildste verhalen rond, die achteraf niet waar bleken te zijn. Hoe zorgde fake news ervoor dat de situatie op de luchthaven veel aandacht kreeg? Waarom kwam er zoveel onjuiste informatie in omloop? En hoe herken je fake news?

Wat gebeurde er?

Op woensdag 6 november stuurt de Koninklijke Marechaussee de onderstaande tweet de wereld in. Nu.nl weet al vrij snel te melden dat het gaat om een zogenaamde GRIP-3 situatie. Dat staat voor ‘Bedreiging van het welzijn van (grote groepen van) de bevolking binnen één gemeente. Kort daarna pikken ook andere nieuwskanalen op dat er iets aan de hand is op Schiphol.

Op Twitter ontstaat fake news

Om 19.44 stuurt JW Roderick de volgende tweet de wereld in: ‘Er schijnt een kaping aan de gang te zijn. Drie mensen met een mes bedreigen het kabine personeel en eisen een vertrek. F16 zojuist opgestegen om eventuele maatregelen te nemen. Arrestatieteam is onderweg. Grote paniek in het vliegtuig. #Schiphol’. Meerdere personen met weinig volgers nemen het bericht over. Maar wanneer twitteraar @Envirosec het bericht overneemt, gaat het hard. Hij heeft niet alleen meer dan 2000 volgers, maar is ook voormalig veiligheidsagent en NAVO-veiligheidsstrateeg. Hierdoor geniet het account enige autoriteit. De tweet wordt voor waar aangenomen, ook al is het enige dat correct is de passage over het arrestatieteam.

Wilde verhalen

Zowel Schiphol als de Marechaussee informeren mondjesmaat over de situatie op de luchthaven. Er komt nauwelijks informatie naar buiten. Ondertussen meldt RTL Nieuws dat Utrecht Centraal is ontruimd en op Twitter leggen mensen verbanden tussen de twee situaties. Achteraf bleek dat het hier ging om loos alarm, nadat het brandalarm door iemand was ingedrukt. Ook op Schiphol was uiteindelijk niets aan de hand, aangezien er een fout was gemaakt door de piloot. Er waren geen F16’s in de lucht, niemand is bedreigd met een mes en er was geen kaping.

Marechaussee: alles is veilig

Om 20.37 twittert de Marechaussee dat passagiers en crew veilig van boord zijn. Precies op dat moment meldt de website Schipholregio.nl dat er drie verdachten zijn gearresteerd voor de kaping. De volgende dag wordt dat bericht gerectificeerd, de bron kan niet langer erkennen dat hij heeft gezien dat er verdachten zijn aangehouden.

Veel fake news, hoe kan dat?

Toen de Koninklijke Marechaussee twitterde dat er een verdachte situatie aan de gang was op Schiphol, kwam er al vrij snel een foto naar buiten van de D-pier die ontruimd was. Ook zag je op die foto zwaar bewapende agenten. Dat voedde direct de geruchten dat er iets ergs aan de hand was. Een onbekende bron stuurde een tweet de wereld in en iemand met een groot bereik (@Envirosec) retweette dit. De woorden ‘Er schijnt’ werden door veel mensen opgevat als ‘Er is’, waardoor de gebeurtenissen voor waar werden aangenomen. Omdat het via de officiële kanalen zo lang stil bleef, was Twitter lange tijd het enige medium waar informatie op stond. Met als gevolg dat onjuiste informatie een eigen leven kon gaan leiden.

Fake news herkennen

Zeker bij situaties als de mogelijke kaping op Schiphol is het van groot belang dat fake news snel herkend wordt. Gecombineerd met juiste informatie, zou dan de paniek een stuk minder zijn. Maar hoe herken je nepnieuws? Check ten eerste altijd de bron. Komt het bericht van een autoriteit of iemand die een insider is? Of komt het bericht van een onbekend iemand?

Niet blind vertrouwen op social media

Daarnaast is het altijd goed om ook verder te kijken dan social media. Juist via deze media is het gemakkelijk om snel fake news te verspreiden. Check even of nieuws ook buiten social media dezelfde berichten rondgaan. In dit geval namen bekende nieuwsstations de berichtgeving via Twitter niet over, maar bleven het hebben over een ‘verdachte situatie’ en ‘mogelijke kaping’. Geen F16’s, geen messen, geen arrestaties, maar louter een beschrijving van de tweets van de Marechaussee en Schiphol.

Vijf tips om fake news te herkennen

Ik schreef eerder een artikel met in totaal zeven tips om fake news te herkennen. Naast het checken van de bron en het verder kijken dan social media, kun je op vijf andere manieren nepnieuws van echt nieuws onderscheiden. Fake news is helaas niet meer weg te denken uit onze samenleving, maar het is goed om bij een bericht altijd even de feiten te controleren. Zo voorkom je in ieder geval zelf dat je onjuiste informatie verder verspreidt.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik heb Communicatie- en Informatiewetenschappen gestudeerd met een specialisatie in bedrijfscommunicatie. Ik verzorgde eerder de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en werk tegenwoordig als communicatieadviseur bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.