Hoe herken je nepnieuws? Zeven tips

hoe herken je nepnieuwsFake news en nepnieuws: de afgelopen jaren hebben we deze termen veelvuldig voorbij zien komen. En vorige week gebruikte de Telegraaf zelfs de term ‘Nepnieuwslawine’. Dagelijks krijgen we een enorme berg aan nieuws voor onze kiezen, waarbij we voortdurend moeten bepalen of iets echt is of niet. Nepnieuws is een gigantische markt, waar sommige mensen veel geld aan verdienen. Daarnaast kunnen fakeberichten ook zorgen voor politieke beïnvloeding of andere ongewenste inmenging. Het is dus belangrijk om echt van nep te onderscheiden. Maar hoe doe je dit? Hoe herken je nepnieuws?

Probleem 1: we herkennen nepnieuws nauwelijks

Een onderzoek van Wineburg, McGrew, Breakstone en Ortega (2016) laat zien dat jongeren nauwelijks in staat zijn om nepnieuws te onderscheiden van echt nieuws. Ze kijken meer naar de inhoud van het bericht, dan naar de bron. In het onderzoek van Wineburg et al. wordt als mogelijke verklaring gegeven dat alle theorie over het beoordelen van nieuws nog uit het non-digitale tijdperk komen. Dit onderzoek is belangrijk, want als de jeugd (die met internet is opgegroeid) het nepnieuws al niet herkent, hoe moet dat dan met oudere generaties?

Probleem 2: de media filteren nepnieuws lang niet altijd

Veel mensen zijn voor hun nieuwsvoorziening afhankelijk van de bekende nieuwskanalen, bijvoorbeeld het NOS journaal en het RTL nieuws. Je mag dan aannemen dat nieuwsberichten die worden gebracht, gecheckt zijn op feitelijke juistheid. Echter, dat gebeurt lang niet altijd. Nieuwsbureaus sturen enorme partijen nieuws de wereld in en er is een enkele keer geen tijd om alles dubbel te checken. Met als gevolg dat ook nepnieuws er tussendoor kan schieten.

Zeven tips: hoe herken je nepnieuws?

1. Check de bron

De bron geeft veel informatie prijs als het gaat om nepnieuws. Bekende nieuwsstations halen hun berichten van nieuwsbureaus als het ANP of Reuters. Bij nepberichten is de bron vaak een stuk vager. Google de auteur eens om te zien of je nog meer resultaten krijgt. Dit is vaak een goede indicatie of iets nepnieuws is of niet.

2. Controleer de titel

De makers van nepnieuws verdienen geld wanneer hun artikel veel gelezen wordt. Ze zullen daarom altijd hun bericht voorzien van een sensationele titel. Het is te kort door de bocht om te zeggen dat zo’n titel direct nepnieuws betekent, maar het is wel een aanwijzing. Lees verder dan de titel en kijk ook of het bericht aansluit bij de titel.

3. Kijk verder dan social media

Media als Facebook en Twitter staan vol met nepnieuws. Facebook doet verwoede pogingen om hiervan af te komen, maar tot op heden nog zonder veel succes. Wanneer jij iets geks leest op de sociale media, kijk dan altijd of het nieuwsbericht nog ergens anders te vinden is. Staat het op een gerenommeerde nieuwssite of vind je het bericht alleen op Facebook en Twitter? Als dat het geval is, heb je waarschijnlijk te maken met nepnieuws.

4. Wat zeggen afbeeldingen en foto’s?

Een goed nieuwsbericht bevat ook beeldmateriaal van een gebeurtenis. Bij nepnieuws is dit natuurlijk ook het geval. Maar je moet altijd kijken of de foto’s wel goed bij een artikel passen. En als dit zo is, zijn het wel recente foto’s of zijn de plaatjes van een ander moment? Echte nieuwsberichten maken vrijwel altijd gebruik van de meest recente foto’s uit een fotodatabase.

5. Hoe betrouwbaar is de website?

Iedereen kent de grote nieuwssites: Nu.nl, NOS, RTL, alle kranten, nieuws.nl etc. Wanneer je een nieuwsbericht leest buiten de grote nieuwssites om, moeten de alarmbellen al afgaan. Kijk rond op de website en schat in hoe betrouwbaar het nieuws zal zijn. Als een celebritysite ineens over de politieke ontwikkelingen gaat berichten, lijkt dit een goede indicatie van nepnieuws te zijn.

6. Wordt er ingespeeld op emotie?

Een belangrijk kernmerk van nepnieuws is dat er vaak ingespeeld wordt op emotie. Bijvoorbeeld met een droevig verhaal waarin je je makkelijk kunt verplaatsen. Of juist op een hele vrolijke manier, zodat je enthousiast wordt over een standpunt. Echte nieuwsberichten hebben vaak een veel neutralere invalshoek.

7. Komt er een autoriteit aan het woord?

Veel traditionele nieuwsberichten worden aangevuld met quotes van een autoriteit. Dat kan een lokale bestuurder zijn, een politicus, maar ook de boswachter, afhankelijk van het onderwerp. Het gaat erom dat iemand met kennis van zaken zijn mening ventileert. Bij nepnieuws gebeurt dit vaak niet. En als het gebeurt, is het vrijwel altijd de hoogst mogelijke persoon binnen een vakgebied die spreekt. Dat is ongeloofwaardig en zou een indicatie kunnen zijn dat het bericht nep is.

De bijdrage van de media

Met deze zeven tips moet je nepnieuws gemakkelijker kunnen herkennen. Maar kunnen de media ook nog een bijdrage leveren? Jazeker. Een internationaal onderzoek aan de Universiteit van Cambridge, onder leiding van Sander van der Linden, laat zien dat nepnieuws is te bestrijden met een ‘vaccin’. Zij stellen dat media feitelijke onjuistheden niet standaard moeten verwijderen, maar juist moeten aangrijpen voor educatie. Wanneer je nepnieuws presenteert, zonder mee te gaan in exacte bewoordingen of getallen, gaan mensen uit zichzelf nadenken over de waarheid. Dit is het moment waarop mensen ontvankelijk zijn voor de feiten. Door vervolgens met de feiten het onjuiste artikel te ontkrachten, snappen mensen dat ze kritischer moeten worden.

Het nepnieuwsvaccin

Je geeft als media dus een soort nepnieuwsvaccin. Eerst injecteer je mensen met een klein beetje nepnieuws, om vervolgens het vaccin toe te dienen. Het herkennen van nepnieuws wordt steeds gemakkelijker als je het vaker doet. Wees kritisch op wat je leest en neem niet zomaar alles voor waar aan. Met de tips uit dit artikel herken jij voortaan ook beter of een bericht nep is of niet.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Wineburg, S., McGrew, S., Breakstone, J & Ortega, T. (2016). Evaluating Information: The Cornerstone of Civic Online Reasoning. Stanford Digital Repository. Gevonden op: http://purl.stanford.edu/fv751yt5934

 

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

Een gedachte over “Hoe herken je nepnieuws? Zeven tips

Reacties zijn gesloten.