Welke rol spelen emoties bij politieke misvattingen?

Politieke misvattingenEmoties en politiek zijn sterk met elkaar verbonden. Immers, de beslissing van partij A leidt tot tevredenheid bij de aanhang van partij A, maar ongetwijfeld tot ontevredenheid bij aanhangers van partij B. Zeker bij gevoelige onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de vluchtelingencrisis, kunnen hierdoor de gemoederen hoog oplopen. Vooral omdat de achterban verkeerd geïnformeerd wordt. En juist bij politieke misvattingen spelen emoties een belangrijke rol. Welke? Ik leg het je uit als communicatiedeskundige.

Afgelopen zaterdag gaf VVD’er Halbe Zijlstra een uitgebreid interview in het Algemeen Dagblad. Hij zei daarin dat Nederland vluchtelingen moet ontmoedigen om hierheen te komen door een versobering van de omstandigheden. Uiteraard sprong de oppositie hier direct bovenop, met GroenLinks fractievoorzitter Klaver die delen van het interview ‘misleidend‘ noemde. Daarentegen vond Geert Wilders (PVV) juist dat de voorgestelde maatregelen van Zijlstra niet ver genoeg gingen. Kortom, iedereen vindt wat anders en geeft uiteindelijk zijn eigen interpretatie aan het vluchtelingenprobleem en oplossingen van andere partijen. De achterban neemt dit doorgaans klakkeloos over waardoor politieke misvattingen al snel worden geboren. Immers, politieke informatie die consistent is met jouw eigen denkbeelden geloof je sneller, of het waar is of niet wat er gezegd wordt (Garrett & Weeks, 2013).

Politieke misvattingen

Politieke misvattingen verspreiden zich eenvoudig omdat mensen uitspraken altijd proberen uit te leggen op zo’n manier dat het strookt met hun eerdere houding ten opzichte van een bepaald onderwerp (Theory of Motivated Reasoning; Kunda, 1990). Met andere woorden, we leggen de uitingen van onze favoriete politieke partij altijd uit op zo’n manier dat het ons uitkomt. Daarbij maakt het niet uit of de beweringen van bijvoorbeeld Halbe Zijlstra of Jesse Klaver waar of niet waar zijn. Een grote rol bij politieke misvattingen spelen emoties en dan met name angst en boosheid.

Angst en boosheid

Angst is een emotie die optreedt wanneer we in een bedreigende situatie terecht komen en is rechtstreeks gerelateerd aan onzekerheid en een gebrek aan persoonlijke controle (Eysenck, Derakshan, Santos & Calvo, 2007). Boosheid daarentegen treedt op wanneer je bijvoorbeeld je doelen niet kunt bereiken omdat iemand dat blokkeert, wanneer je jezelf ‘genaaid’ voelt of wanneer jou of jouw naasten onrecht wordt aangedaan (Carver & Harmon-Jones, 2009). Bij politieke discussies komen angst en boosheid vaak tegelijk voor. Immers, bij de ene groep regeert de angst en bij de andere groep is de boosheid flink aanwezig.

Politiek gedrag op basis van emoties

De emotie die jij ervaart bij het horen van een politieke opvatting of misvatting heeft invloed op het gedrag dat je zult gaan vertonen. Angst zorgt er bijvoorbeeld voor dat je op zoek gaat naar meer informatie. Je wilt meer weten over een onderwerp om zo een gedegen standpunt te kunnen vormen. Boosheid leidt juist tot heel ander gedrag. Je sluit je af voor opvattingen van politieke tegenstanders en je klampt je nog steviger vast aan wat je al dacht. Angst leidt dus tot meer openheid terwijl boosheid leidt tot meer gesloten gedrag (MacKuen, Wolak, Keele & Marcus, 2010).

Politieke misvattingen en emoties

In de ideale wereld zouden politieke misvattingen en misinformatie niet bestaan. Maar de praktijk leert ons dat dit irreëel is. Een onderzoek van Weeks (2015) laat desondanks wel wat interessante dingen zien met betrekking tot dit onderwerp. Wanneer er een politieke claim wordt gemaakt die onjuist is, gaan mensen die angst ervaren op zoek naar de waarheid om zo de onzekerheid over de juistheid van de claim weg te nemen. Mensen die boosheid ervaren sluiten zich juist af voor andere meningen en blijven bij hun eigen standpunt. In beide gevallen maakt het weinig uit of de claim van binnen of van buiten de eigen partij komt.

Implicaties voor de praktijk

Emoties kunnen een cruciale rol spelen bij het wegnemen of in ieder geval reduceren van politieke misvattingen. Echter, angst en boosheid leiden beiden tot een andere uitkomst. Een politieke partij als de PVV van Wilders speelt duidelijk in op de emotie boosheid. Met krachtige oneliners wordt de achterban een bepaald beeld voorgespiegeld dat zonder meer leidt tot boosheid. Hierdoor sluiten PVV-aanhangers zich af voor andere opvattingen en blijven eventueel verspreide misvattingen door Wilders in stand.

Andere partijen, bijvoorbeeld GroenLinks, spelen veel meer in op angst. Door een plaatje van de maatschappij voor te spiegelen dat aangeeft dat het huidige kabinet zorgt voor instabiliteit en onzekerheid, gaan mensen op zoek naar de waarheid. Wat die waarheid is, is van ondergeschikt belang. Het feit is dat aanhangers die angst ervaren open staan voor andere opvattingen dan die ze eerst hadden. En dit kan dus ook betekenen dat ze uiteindelijk het verhaal van, in dit geval, GroenLinks gaan geloven.

In de ideale wereld zouden er dus geen misvattingen bestaan. Dan zouden we allemaal de waarheid weten en ook daar naar handelen. Maar in de praktijk blijkt dit nog niet zo eenvoudig. Een mogelijke oplossing zou zijn het niet afsluiten voor andermans opvattingen (of je het nou ergens mee eens bent of niet). Er wordt wel eens gezegd dat angst een slechte raadgever is, maar in dit geval is het de emotie die de voorkeur geniet boven angst. Alleen door de waarheid te willen achterhalen, is er ruimte voor de dialoog en kunnen belangrijke conflicten in alle rede worden besproken en misschien wel worden opgelost.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Carver, C. S. & Harmon-Jones, E. (2009). Anger is an approach-related affect: Evidence and implications. Psychological Bulletin, 135, 183-204.

Eysenck, M. W., Derakshan, N., Santos, R. & Calvo, M. G. (2007). Anxiety and cognitive performance: attention control theory. Emotion, 7, 336-353.

Garrett, R. J. & Weeks, B. E. (2013). The promise and peril of real-time corrections to political misperceptions. Paper gepresenteerd op de ACM 2013 CSCW, New York.

Kunda, Z. (1990). The case for motivated reasoning. Psychological Bulletin, 108, 480-498.

MacKuen, M., Wolak, J., Keele, L. & Marcus, G. E. (2010). Civic engagements: resolute partisanship or reflective deliberation. American Journal of Political Science, 54, 440-458.

Weeks, B.E. (2015). Emotions, partisanship and misperceptions: how anger and anxiety moderate the effect of partisan bias on susceptibility to political misinformation. Journal of Communication, 65, 699-719.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.