Wat zijn de drijfveren van Facebookgebruik?

Drijfveren FacebookFacebook is de meest populaire social media site van het moment. Wereldwijd zijn er miljoenen gebruikers met een eigen profiel. Via Facebook delen we wat we doen, waar we naar toe gaan, met wie we vrienden zijn en nog veel meer. Het lijkt hét middel om in contact te staan met anderen en om snel te kunnen vertellen wat ons bezig houdt. Vooral vanuit het idee dat we het leuk vinden om op Facebook te zijn. Maar is dit wel de echte drijfveer van Facebookgebruik? Aan de hand van een artikel van Reinecke, Vorderer en Knop (2014) geef ik als communicatiespecialist antwoord op deze vraag.

Media enjoyment en Self-determination theory

De klassieke opvatting is dat we media vooral consumeren om er plezier van te hebben. Met andere woorden, we kijken televisie, luisteren naar de radio en gebruiken het internet voor plezier en positieve ervaringen (Vorderer, Klimmt & Ritterfeld, 2004). Echter, dit verklaart niet waarom we af en toe media consumeren waarin slecht nieuws voorkomt. Tamborini, Bowman, Eden, Grizzard en Organ (2010) kiezen daarom voor een andere benadering, eentje die zijn grondslag kent in de Self-determination theory (Ryan & Deci, 2000). Deze theorie stelt dat ons psychologisch welzijn samenhangt met het vervullen van drie behoeften: autonomie, competentie en relaties. Wanneer je veel autonomie ervaart, jezelf competent vindt en veel relaties hebt, voel je jezelf prettiger. Tamborini en anderen (2010) linken deze theorie aan media enjoyment. Zij lieten zien dat het vervullen van de drie genoemde behoeften voor een groot deel het plezier dat wij aan media beleven verklaart.

Facebook is bij uitstek de plek waar we komen voor plezier. Natuurlijk, je kunt ook verdrietige berichten plaatsen op sociale media, maar over het algemeen laten we weten dat het goed met ons gaat en willen we lachen om leuke filmpjes of berichten. Het is dus een mooi platform voor het vervullen van de behoeften ‘autonomie, competentie en hebben van relaties’, zodat we onszelf beter voelen. Deze behoeften worden ook wel intrinsieke behoeften genoemd. Reinecke en anderen (2014) verwachten dat de intrinsieke behoeften een belangrijke drijfveer zijn voor Facebookgebruik, maar dat ook extrinsieke motivatie een rol speelt. Zij noemen één extrinsieke motivatie in het bijzonder: sociale druk. Mensen zijn gevoelig voor sociale druk en het kan zo maar zijn dat iemand vooral Facebook gebruikt vanwege de druk van buitenaf.

Intrinsieke en extrinsieke behoeften en Facebook

Reinecke en anderen (2014) veronderstellen dat intrinsieke en extrinsieke behoeften een belangrijke drijfveer zijn voor het gebruik van Facebook. Een korte uitleg over hoe deze behoeften een rol zouden kunnen spelen. Het hoofdmotief voor veel gebruikers van Facebook is het in contact staan met anderen (Smock, Ellison, Lampe & Wohn, 2011). Dit motief is te koppelen aan de intrinsieke behoefte van het hebben van relaties uit de Self-determination theorie. Daarnaast biedt Facebook de mogelijkheid om zelf de controle te hebben over wat je plaatst en ben je in staat om alleen de informatie en filmpjes te bekijken die jij leuk vindt. Dit biedt grote mogelijkheden op het gebied van de intrinsieke behoefte ‘autonomie’ (Reinecke en anderen, 2014). De behoefte ‘competentie’ kan vervuld worden doordat we vrijwel altijd alleen positieve dingen over onszelf naar buiten brengen. We verhogen daarmee ons zelfbeeld en voelen ons meer competent. De voldoening van intrinsieke behoeften moet uiteindelijk de media enjoyment, in dit het geval het plezier dat we beleven aan Facebook, verhogen. Maar ook een extrinsieke behoefte kan een rol spelen.

We zijn met zijn allen gevoelig voor sociale druk. Constant zijn we bezig met wat anderen van ons vinden en om te voldoen aan de sociale verwachtingen die anderen van ons hebben. Dit gebeurt zowel bewust als onbewust. Het willen voldoen aan de sociale verwachtingen kan een belangrijke drijfveer zijn voor het gebruik van Facebook. Ook al gaat dit ten koste van onze autonomie. We willen niet negatief beoordeeld worden door anderen en gaan misschien daarom wel Facebook gebruiken (Reinecke en anderen, 2014).

Voldoening intrinsieke behoeften verhoogt media enjoyment

Het onderzoek van Reinecke en anderen (2014) laat zien dat de vervulling van de intrinsieke behoeften ‘competentie’ en ‘autonomie’ een positief effect hebben op het plezier dat we beleven aan Facebook. Hoe competenter en meer autonoom we ons voelen, hoe leuker we het vinden. Opmerkelijk was de bevinding dat de vervulling van het hebben van relaties geen effect had op het plezier wat we aan Facebook beleven, terwijl dit voor veel mensen het hoofdmotief is van Facebookgebruik (Smock en anderen, 2011). Over het algemeen zorgt het vervullen van intrinsieke behoeften voor 24% van media enjoyment op Facebook.

Sociale druk gerelateerd aan intrinsieke behoeften

Sociale druk speelt eveneens een belangrijke rol bij het gebruik van Facebook en is gerelateerd aan de intrinsieke behoeften. Zo was er een negatieve relatie tussen sociale druk en de vervulling van de intrinsieke behoefte autonomie. Dat wil zeggen, hoe meer sociale druk we ervaren, hoe minder we het gevoel hebben dat we autonoom zijn. Competentie en het hebben van relaties waren positief gerelateerd aan sociale druk. Dit is eenvoudig te verklaren. Juist door Facebook te gaan gebruiken voldoen we aan de sociale verwachtingen van anderen en voelen we ons competenter omdat we nu daadwerkelijk kunnen voldoen aan de verwachtingen. Tegelijkertijd staan we meer in contact met anderen en vervullen we de intrinsieke behoefte van het hebben van relaties.

De drijfveren van Facebookgebruik

De echte reden voor het gebruik van Facebook is dus niet zo zeer het hebben van meer sociale contacten. Het gevoel van competentie en autonomie zijn veel belangrijkere drijfveren. Je kunt je Facebookprofiel natuurlijk inrichten zoals je zelf wilt en elk ongewenst bericht kun je gewoon verwijderen. Je bent in grote lijnen de baas over je eigen profiel en omdat je jezelf hier ook nog eens zo positief mogelijk kunt neerzetten, voel je je vanzelf competenter. Deze twee intrinsieke behoeften verhogen het plezier dat je beleeft aan Facebook.

Toch wordt Facebookgebruik voor een belangrijk deel gedreven door sociale druk. De sociale verwachtingen van mensen om ons heen zorgen ervoor dat we het medium gaan gebruiken om te voldoen aan die verwachtingen. Dit leidt wel tot het vervullen van de intrinsieke behoeften competentie en het hebben van relaties, maar heeft een negatief effect op het gevoel van autonomie. Juist een ‘vrij’ medium als Facebook, dat het platform zou moeten zijn waar we helemaal onszelf kunnen zijn, wordt dus gedeeltelijk beïnvloed door sociale druk. Iets wat al eerder naar voren kwam in het artikel over anders geaarden en Facebook. Wat we kunnen leren van dit artikel van Reinecke en anderen (2014) is dat Facebookgebruik dus niet alleen maar gericht is op plezier of media enjoyment aan de hand van intrinsieke motivatie, maar ook gestuurd wordt door extrinsieke motivatie.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Reinecke, L., Vorderer, P., & Knop, K. (2014). Entertainment 2.0? The role of intrinsic and extrinsic need satisfaction for the enjoment of Facebook use. Journal of Communication, 64, 417–438.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55, 68–78.

Smock, A. D., Ellison, N. B., Lampe, C., & Wohn, D. Y. (2011). Facebook as a toolkit: A uses and gratification approach to unbundling feature use. Computers in Human Behavior, 27, 2322–2329.

Tamborini, R., Bowman, N. D., Eden, A., Grizzard, M., & Organ, A. (2010). Defining media enjoyment as the satisfaction of intrinsic needs. Journal of Communication, 60, 758–777.

Vorderer, P., Klimmt, C., & Ritterfeld, U. (2004). Enjoyment: At the heart of media entertainment. Communication Theory, 14, 388–408.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

2 gedachten over “Wat zijn de drijfveren van Facebookgebruik?

Reacties zijn gesloten.