Wat is het effect van politieke satire op onze standpunten?

Politieke satire

De kans is groot dat je wel eens een fragment van Koefnoen, de Kwis of LuckyTV hebt gezien. In deze programma’s (of programmaonderdelen) wordt met grote regelmaat de politiek op de hak genomen, ook wel politieke satire genoemd. Maar heeft deze politieke satire naast een humoristische functie ook nog een ander effect? In hoeverre worden we beïnvloed door deze vorm van humor en wat betekent dit voor onze politieke standpunten? Ik zoek het voor je uit als communicatiespecialist.

Wat is politieke satire?

Voordat ik uit ga leggen wat politieke satire precies inhoudt, moeten we nog een stap terug. Wat is humor eigenlijk? Volgens Eisend (2009) is het belangrijkste kenmerk van humor de ongelijkheid tussen wat je verwacht en wat gepresenteerd wordt. Oftewel, het loopt allemaal net iets anders dan verwacht, wat zorgt voor grappige situaties. Politieke satire is een vorm van humor waarbij er op een nieuwe (onverwachte) manier gekeken wordt naar politieke onderwerpen (Colletta, 2009). Hierdoor kan je niet alleen op andere gedachten worden gebracht, maar kan ook een groter publiek bereikt worden dan de mensen die de standaard politiek volgens het nieuws volgen.

Wanneer wordt politieke satire als grappig ervaren?

Grappen over de politiek worden niet altijd door iedereen gewaardeerd. Dit komt omdat we politieke grappen ontleden en combineren met onze kennis. Hierdoor vatten we een grap allemaal anders op (Holbert & Young, 2013) en halen we de bedoelde satirische boodschap er wel of niet uit (Colletta, 2009). Daarnaast is van belang of niet toevallig jouw politieke standpunten onderuit worden gehaald (Meyer, 2000). Bijvoorbeeld, wanneer er een grap over het vluchtelingenstandpunt van Halbe Zijlstra wordt gemaakt, maar jij staat achter dat standpunt, dan is de kans groot dat je de grap niet leuk vindt.

Politieke satire, een zegen of een drama?

De meningen over politieke satire zijn verdeeld. Ten eerste is natuurlijk de vraag hoe ver je kunt gaan met grappen. Wat de één nog gepast vindt, vindt de ander al verschrikkelijk. Maar hebben we ook echt wat aan politieke satire als het gaat om politieke betrokkenheid en democratie? Mark Boukes ziet de meerwaarde van politieke satire. Hij stelt dat het de ideale manier is om de boodschappen die dominant zijn in de reguliere media van tegengas te voorzien. Politieke satire heeft de macht om gedachtepatronen van mensen te doorbreken. Daarnaast zijn er ook geluiden dat deze vorm van humor gevaarlijk is voor de democratie. Wanneer politieke keuzes belachelijk worden gemaakt, kan er uiteindelijk pessimisme ontstaan over de politiek en dit zou fataal kunnen zijn voor de democratie. Jongvolwassenen vormen een lastig groep bij dit onderwerp. Zij staan al niet bekend om hun politieke betrokkenheid, maar met politieke satire zou dit juist kunnen veranderen. Echter, volgens Chris Aalberts zorgt deze vorm van humor bij jongvolwassenen juist alleen voor cynische geluiden.

De effecten van politieke satire

Mark Boukes doet al jaren onderzoek naar de effecten van politieke satire. In zijn artikel ‘At odds: Laughing and Thinking’ komen een aantal interessante resultaten naar voren. Eén daarvan is dat satire over de politiek invloed kan hebben op de standpunten van een individu via twee processen: absorptie en de ervaren grappigheid van een boodschap. Jongvolwassenen gaan meer op in satire dan in het gewone nieuws. Wanneer je vervolgens helemaal meegaat in de boodschap, ben je gevoeliger voor de standpunten van de grappenmaker omdat de motivatie voor het maken van tegenargumenten weg is. Echter, de ervaren grappigheid van een boodschap speelt hierbij wel een rol. Hoe grappiger politieke satire gevonden wordt, hoe meer tegenargumenten iemand gaat verzinnen, wat uiteindelijk zorgt voor het onderuithalen van het standpunt van de grappenmaker.

Achtergrondinformatie speelt een rol bij politieke satire

Ik haalde al eerder aan dat een grap die jouw standpunten onderuit haalt vaak niet leuk wordt gevonden. Dit blijkt ook uit het onderzoek van Boukes et al. (2015). Wanneer je geen achtergrondinformatie krijgt aangeboden of geen kennis hebt van een onderwerp, vind je satire vaak leuk ongeacht jouw politieke voorkeur. Maar wanneer je wel kennis hebt van zaken, is de ervaren grappigheid afhankelijk van jouw politieke standpunten. Wanneer je het eens bent met de satire vind je het grappig en wanneer je andere opvattingen hebt, vind je er niks aan.

Advies voor in de praktijk

De makers van Koefnoen, de Kwis of LuckyTV willen op een grappige manier hun standpunten ventileren. Uit de theorie blijkt dat dit mogelijk is en dan vooral wanneer een kijker meegezogen wordt in de satire. Absorptie uit het onderzoek van Boukes et al. (2015) lijkt veel op het begrip transportatie, wat vaak bij verhalen van toepassing is. Een verhalende stijl van politieke satire lijkt dus het best geschikt om daadwerkelijk de standpunten van het publiek te veranderen. Daarbij moet wel worden gelet op de inhoud van een onderwerp. Als er teveel grappige onderdelen in zitten, werkt politieke satire juist averechts en gaan kijkers niet mee in de standpunten van de grappenmakers. Belangrijk is dus om een serieuze ondertoon te hebben waarin het onderwerp duidelijk wordt uitgelegd, gevolg door standpunten in de vorm van grappen. Iets waar bijvoorbeeld de Kwis uitstekend in slaagt.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Boukes, M., Boomgaarden, H. G., Moorman, M. & de Vreese, C. H. (2015). At odds: laughing and thinking? The appreciation, processing and persuasiveness of political satire. Journal of Communication, 65, 721-744.

Colletta, L. (2009). Political satire and postmodern irony in the age of Stephen Colbert and Jon Stewart. The Journal of Popular Culture, 42, 856-874.

Eisend, M. (2009). A meta-analysis of humor in advertising. Journal of the Academy of Marketing Science, 37, 191-203.

Holbert, R. L. & Young, D. G. (2013). Exploring relations between political entertainment media and traditional political communication information outlets: a research agenda. In E. Scharrer (Ed.), The international encyclopedia of media studies (pp. 484-504). Malden: Blackwell.

Meyer, J. C. (2000). Humor as a double-edged sword: four functions of humor in communication. Communication Theory, 10, 310-331.

 

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.