Waarom zijn de natuurrampen in Mozambique niet nieuwswaardig?

nieuwswaardig mozambique

Het is de laatste tijd flink raak. Het lijkt wel of we van ramp naar ramp gaan, als we het nieuws mogen geloven. Dicht bij huis hadden we de aanslag in Utrecht. Vervolgens kregen we de brand in de Notre-Dame. En op eerste paasdag kwam daar de terroristische aanslag in Sri Lanka bij. Stuk voor stuk grote gebeurtenissen die het nieuws hebben gedomineerd. Tegelijkertijd is er een enorme ramp gaande in Mozambique. Twee heftige orkanen hebben het land volledig ontwricht. Waarom horen we daar eigenlijk zo weinig over? Wat bepaalt of een gebeurtenis nieuwswaardig is? En hoe bepalen journalisten wat nieuws is?

Wat is er aan de hand in Mozambique?

Vorige maand trok orkaan Idai over Mozambique. Deze orkaan van categorie 4 zorgde voor zware overstromingen. Duizenden inwoners vonden de dood en tienduizenden mensen werden dakloos. Vervolgens brak de cholera uit en werd er al snel gevreesd voor hongersnood. Vooral omdat veel mensen werden afgesneden van de buitenwereld. Afgelopen week trok er een nieuwe, zware orkaan over Mozambique. Orkaan Kenneth is de heftigste storm die Afrika ooit gezien heeft. Een VN-medewerker zei na een inspectievlucht dat het land eruit ziet ‘alsof er een bulldozer overheen is gereden’. Meer dan 500.000 mensen wonen in een gebied waar het gevaar bestaat voor overstromingen, voedseltekort en een gebrek aan bescherming.

Is dit dan niet nieuwswaardig?

Als je de feiten over de gebeurtenissen over Mozambique op een rijtje zet, kun je niet anders concluderen dat het nieuwswaardig is. Maar toch horen we vrij weinig over deze natuurrampen die uitmonden in een humanitaire ramp. Waarom is dat eigenlijk? Daarvoor is het belangrijk om de factoren van nieuwswaardigheid erbij te nemen. Iedere journalist bepaalt aan de hand van die factoren of hij erover schrijft of niet.

Factoren van nieuwswaardigheid

Een gebeurtenis moet uniek zijn om nieuwswaardig te zijn. Iets dat vaker gebeurt, is meestal niet relevant voor het nieuws. Ten tweede speelt nabijheid een rol. Hoe dichterbij iets komt, hoe nieuwswaardiger het is. Dit kan zowel geografisch zijn, maar ook als iets een gemeenschap echt raakt. De derde factor van nieuwswaardigheid is de omvang van een gebeurtenis. Ook de economische en politieke relevantie speelt een rol, evenals de mate van een conflict.

Mozambique en nieuwswaardigheid

Leggen we de natuurrampen van Mozambique langs de factoren van nieuwswaardigheid, dan vallen een paar dingen op. Ten eerste, er komen vaker orkanen en overstromingen voor in dit gebied. Weliswaar niet zo groot als nu, maar orkanen zijn daar niet vreemd. Ten tweede, Mozambique is toch voor veel mensen een ‘ver-van-ons-bed-show’. Op de factor nabijheid scoort deze ramp laag. De omvang van de orkanen en gevolgen daarvan is groot, maar de economische en politieke relevantie is klein voor het westen. Kijken we puur naar de factoren van nieuwswaardigheid, dan is het goed te verklaren dat we weinig horen over Mozambique. Hoe erg het ook is wat daar aan de gang is.

En waarom is er geen inzamelingsactie?

Er is wel een inzamelingsactie, namelijk via het Rode Kruis. Je kunt geld storten op giro 7244, zodat de hulporganisatie aan de slag kan voor de mensen in Mozambique. De kans is groot dat jij niet wist waar je kon doneren voor de getroffenen. Dat komt door de beperkte media-aandacht. Giro 555 is niet geopend bijvoorbeeld. En BN-ers hebben het ook nauwelijks over Mozambique. Zij waren wel actief rond de brand in de Notre-Dame, maar voor Mozambique hebben ze vrijwel geen aandacht. Dat maakt dat ook jij minder snel een donatie zult doen.

En de socials dan?

In de online wereld van tegenwoordig lijken de factoren van nieuwswaardigheid wat te vervagen. Immers, nabijheid speelt een belangrijke rol bij het bepalen of iets nieuws is. Maar online zijn de fysieke grenzen niet meer aanwezig. Via social media krijg je bijna real-time beelden door van overal en nergens op de wereld. Toch zie je ook op de sociale kanalen als Facebook en Twitter weinig terug van Mozambique. Ten eerste omdat Mozambique een vrij arm land is, waar technologische hulpmiddelen niet voor iedereen voor handen zijn. Ten tweede omdat de orkanen stroom en internet onmogelijk hebben gemaakt in grote delen van de getroffen gebieden.

Nieuws of geen nieuws, de journalist bepaalt

Vandaag de dag is het nog steeds zo dat veel mensen afhankelijk zijn van nieuwsmedia voor hun nieuwsvoorziening. En bij die nieuwsmedia bepalen journalisten aan de hand van nieuwswaardigheidsfactoren of iets nieuws is of niet. Hierdoor horen we vooral over de onderwerpen waar de journalist over schrijft. Dat maakt dat we Mozambique nu eenmaal minder terugzien in het nieuws, dan bijvoorbeeld Parijs of Sri Lanka.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Shoemaker, P. J., Danielian, L. H. & Brendlinger, N. (2011). Deviant acts, risky business and U.S. interests: The newsworthiness of world events. Journalism & Mass Communcation, 68, 781-795.

Soroka, S. N. (2012). The gatekeeping function: Distributions of information in media and the real world. The Journal of Politics, 74, 514-528.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.