Psychologische functies van muziek, hoe belangrijk zijn liedteksten?

psychologische functies van muziekNog één week en dan is het weer Kerstmis. De dagen worden korter, het is buiten grijs en koud en overal gaan de lichtjes aan. Op TV komen de kerstspecials er weer aan en op de radio worden de kerstplaten al grijs gedraaid. Maar over die kerstplaten gesproken, verstaan we eigenlijk wel wat er gezongen wordt? Weten we wel wat de echte liedteksten zijn en hoe problematisch is het als we de originele tekst niet kennen? Wat doet dat met de psychologische functies van muziek?

Waarom luisteren we muziek?

Vrijwel iedereen luistert wel eens naar muziek. Zij het op de radio, zij het op internet, zij het op je telefoon, we luisteren naar onze favoriete muziek. En dit is niet iets van de laatste jaren. Zatorre en Peretz (2001) ontdekten dat muziek aanwezig was in bijna elke cultuur die op de aarde aanwezig is geweest. Sterker nog, de huidige muziekindustrie heeft roots die teruggaan tot meer dan 250.000 jaar. Als muziek al zo lang gemaakt wordt, dan doet het blijkbaar iets met ons.

Muziek is plezier?

Schubert (2009) schreef dat de fundamentele functie van muziek het produceren van plezier bij de luisteraar is. Volgens hem heeft muziek de potentie om zowel de zanger als de luisteraar plezier te brengen. Maar is dit niet wat kort door de bocht? Wat doen we dan bijvoorbeeld met liedjes die over de dood gaan? Brengen die ook plezier? Nee. Maar juist die liedjes hebben een grote invloed op onze stemming en ons handelen.

De psychologische functies van muziek

Het artikel ‘The psychological functions of music listening’ van Schäfer, Sedlmeier, Städtler en Huron (2013) beschrijft drie psychologische functies van muziek. Mensen luisteren naar muziek om zelfbewustzijn te creëren, om sociaal verbonden te raken en om hun stemming te reguleren. Wat mij betreft passen deze drie functies beter bij muziek dan de omschrijving die Schubert (2009) geeft. Benieuwd naar de verdere effecten van muziek? Lees 10 magical effects music has on the mind,

Psychologische functies van muziek en liedteksten

Als muziek ingezet wordt om sociale verbondenheid te bewerkstelligen, zelfbewustzijn te creëren en stemmingswisselingen te reguleren, dan is het wel belangrijk dat we liedteksten verstaan. En daar gaat het vaak mis. Bekende nummers van U2 en The Police worden door de meeste luisteraars niet goed verstaan. Is dat niet problematisch als we ons bedenken dat muziek psychologische functies vervult? Hebben we de liedteksten nodig om de gewenste psychologische functies te bereiken?

Wel of niet goed verstaan?

Er zijn vele liedjes waarbij het niet correct verstaan van de songtekst niet zo problematisch is. Zo wordt de zin ‘Scaramouche, Scaramouche, will you do the Fandango?’ uit Bohemian Rhapsody vaak verstaan als ‘Scaramouche, Scaramouche, will you do the banned tango?’ Weinig mensen zullen hun hoop voor het leven uit dit lied halen, waardoor het niet zo erg is als je het niet helemaal correct verstaat. Maar het kan natuurlijk ook anders. Het lied ‘I want your sex’ van George Michael werd in 1987 door de BBC verbannen van de radio. De tekst kon als seksueel aanstootgevend worden ervaren, zeker wanneer de tekst niet goed verstaan zou worden.

Correct verstaan liedteksten van belang

Liedteksten zijn dus wel degelijk belangrijk om bepaalde psychologische functies te bereiken. Het verkeerd verstaan van een songtekst kan leiden tot verkeerde interpretaties en dus een verkeerd beeld van de situatie waarover gezongen wordt. Een belangrijke kanttekening hierbij is natuurlijk wel dat dit alleen opgaat wanneer je aandachtig naar liedjes luistert. Niet wanneer je voor de gezelligheid gewoon wat muziek op de achtergrond aanzet. Om te laten zien dat we niet altijd de liedteksten goed verstaan nog wat voorbeelden hieronder.

Bewust en onbewust verkeerd horen

Bij het verkeerd verstaan van liedteksten is er nog wel een onderscheid tussen bewust verkeerd horen en onbewust verkeerd horen. Onder de eerste categorie vallen alle ‘Mama Appelsap’-vondsten. Daarbij gaan luisteraars bewust op zoek naar een buitenlandse liedtekst die in het Nederlands grappig klinkt of anders opgevat kan worden. Onbewust verkeerd horen is wanneer je echt niet weet dat een liedtekst anders is dan wat jij altijd zingt. Daarvan zijn legio voorbeelden in de huidige popmuziek, maar ik beperk me nu even tot kerstliedjes.

Kerstliedjes verkeerd verstaan

Een poll uit 2013 liet zien dat Amerikanen er het vaakst naast zaten bij het nummer ‘Twelve days of Christmas’. Maar ook ‘All I want for Christmas’ en ‘Jingle Bells’ worden opvallend vaak verkeerd verstaan. Een grappige ‘mishearing’ komt uit het nummer ‘Rudolph the red nosed reindeer’. De passage ‘All of the other reindeer’ werd door veel Amerikanen gehoord als ‘Olive the other reindeer’. Alsof het een vriend van Rudolph betreft. Meer voorbeelden? Bekijk de bekendste ‘mishearings’.

En in de onderstaande video nog veel meer songteksten die je anders zou kunnen verstaan:

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Schäfer, T., Sedlmeier, P., Städtler, C. & Huron, D. (2013). The psychological functions of music listening. Frontiers in Psychology, 4, 511.

Schubert, E. (2009). The fundamental function of Music. Musicae Scientiae, 13, 63-81.

Zatorre R. J., Peretz I. (2001). The Biological Foundations of Music. New York: Academy of Sciences

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.