Hoe zorgt de publieke sfeer van commentsecties voor een scheve publieke opinie?

Publieke opinie en publieke sfeerSteeds meer nieuwswebsites bieden de mogelijkheid om onderaan een nieuwsbericht een reactie achter te laten. Deze reacties worden doorgaans wel gecensureerd, maar kunnen toch zeer heftig van aard zijn. Opvallend genoeg zijn het vaak minderheden die online veel reageren, maar uiteindelijk in de maatschappij niet zo duidelijk aanwezig zijn. Een goed voorbeeld in Nederland zijn ‘aanhangers’ van de PVV. Voor elke verkiezingen lijkt de partij van Wilders af te stevenen op de macht, om op de dag zelf uiteindelijk toch niet de grootste te worden. Is er een verklaring voor het feit dat het online lijkt of bepaalde groepen enorm groot zijn, terwijl dat in de praktijk toch wel mee blijkt te vallen? Als communicatiespecialist zoek ik het voor je uit.

User Generated Content (UGC)

De journalistiek is voortdurend in beweging. Normen en waarden veranderen over tijd en de nieuwsvoorziening verschuift steeds meer van offline naar online. Deze verschuiving maakt ook ruimte voor User Generated Content (UGC). Dit is content die wordt aangedragen door de ‘gebruiker’, bijvoorbeeld in de vorm van amateurjournalistiek, maar ook reacties (comments) onder een nieuwsbericht. User Generated Content in de vorm van comments is een belangrijk studieobject. Lee (2012) heeft bijvoorbeeld laten zien dat het lezen van UGC comments kan leiden tot een verandering van de publieke opinie bij de lezer en ook persoonlijke opvattingen kunnen beïnvloed worden.

Publieke sfeer

User Generated Content in de vorm van reacties onder een nieuwsbericht kan gezien worden als een publieke sfeer. Een publieke sfeer bestaat volgens Toepfl en Piwoni (2015) uit een communicatieve locatie (communicative space) waarin bepaalde normen gelden (discursive patterns) en waar bepaalde deelnemers (participants) actief zijn. Reacties onder een nieuwsbericht vinden in een andere publieke sfeer plaats dan de nieuwsberichten zelf. Immers, een nieuwsbericht wordt geschreven door een journalist en een reactie door een lezer. Daarnaast moet een nieuwsbericht aan bepaalde condities voldoen die in veel mindere mate gelden voor reacties. En de communicatieve locatie is anders, comments worden namelijk helemaal onderaan een nieuwsbericht geplaatst.

Die publieke sfeer is een belangrijk begrip omdat het grotendeels bepaalt wat we te lezen krijgen online. Een nieuwssite bepaalt namelijk over welke onderwerpen wel en niet geschreven wordt. Juist de publieke sfeer van reacties biedt dan de kans om je af te zetten tegen de publieke sfeer van nieuwsberichten. Daarbij zijn reactiesecties een ideaal platform om een tegengeluid te laten horen omdat je in een reactie argumenten tegen een nieuwsbericht kunt inbrengen, je kunt medestanders vinden voor je mening en je kunt bestaande machtsverhoudingen aantasten (Toepfl & Piwoni, 2015). Dit wordt ook wel counterpublic genoemd, oftewel, het ingaan tegen de gevestigde orde en het aankaarten dat bepaalde onderwerpen in de media onderbelicht blijven.

Scheiding van publieke sferen

Bij elk nieuwsbericht zijn er dus twee verschillende publieke sferen, het nieuwsbericht en de reacties. Dat de scheiding van publieke sferen ook echt bestaat laten Toepfl en Piwoni (2015) zien in hun artikel ‘Public spheres in interaction’. Zij voerden een contentanalyse uit onder 9 online Duitse kranten in hun berichtgeving over de anti-Europa partij AfD (een kleine partij in Duitsland die 5% van de stemmen haalde bij de laatste verkiezingen). De berichtgeving in alle 9 kranten was unaniem terughoudend en negatief aangaande de AfD. De stemming in de tweede publieke sfeer, de reacties, was compleet anders. Slechts een kwart van de reacties kwam van mensen die het eens waren met de journalisten en de AfD ook maar niets vonden. Echter, maar liefst 75% van alle reacties bevatte één of meer counterpublic elementen (tegenargumenten, machtsverhoudingen aantasten of medestanders vinden voor jouw standpunt). Al deze mensen waren juist op de hand van de AfD en tegen de eenzijdige berichtgeving door de online kranten. Daaruit kan opgemaakt worden dat de commentsecties onder nieuwsberichten fanatiek gebruikt worden door minderheden om hun mening te ventileren.

Publieke sfeer kan worden misbruikt

Daarin schuilt ook gelijk het gevaar. Aangezien het lezen van reacties jouw idee van de publieke opinie en ook je eigen opvattingen kan veranderen, kan deze publieke sfeer misbruikt worden door minderheden. Natuurlijk is het goed om te zien dat minderheden aanwezig zijn in de maatschappij en dat ze hun mening verkondigen, maar er kan op deze manier wel een scheef beeld ontstaan van de publieke opinie. Het kan lijken of het aantal aanhangers van een bepaalde partij vele malen groter is dan die in de werkelijkheid is.

Aan de andere kant valt er wat voor te zeggen dat juist de reactiesectie de kans biedt aan minderheden om hun geluid, wat vaak wordt genegeerd door de massamedia, te laten horen. Dit is natuurlijk prima, mits dit op een verantwoorde manier verloopt. Dit houdt voor nieuwssites wel in dat comments altijd gereviseerd zullen moeten worden, om er zeker van te zijn dat de reacties binnen de perken blijven. Immers, de kans dat er scheldwoorden of andere grove taal gebruikt wordt is aanwezig.

Scheve publieke opinie

Terugkomend op de inleiding, ook aanhangers van de PVV zijn actief in de commentsecties onder nieuwsberichten die gaan over andere partijen of negatief zijn over de PVV zelf. Hierdoor ontstaat al gauw bij veel mensen het idee dat de PVV wel eens de grootste zou kunnen gaan worden. En aangezien we maar wat graag bij de ‘grote groep’ willen horen om niet in een sociaal isolement te komen, zeggen veel mensen dat ze PVV gaan stemmen. Het enige is, zeggen dat je op een partij gaat stemmen betekent nog niet dat je ook daadwerkelijk op die partij stemt. Een geval van een scheve publieke opinie.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Lee, E.-J. (2012). That’s not the way it is: how user-generated comments on the news affect perceived media bias. Journal of Computer-Mediated Communication, 18, 32-45.

Toepfl, F. & Piwoni, E. (2015). Public spheres in interaction: comment sections of news websites as counterpublic spaces. Journal of Communication, 65, 465-488.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

2 gedachten over “Hoe zorgt de publieke sfeer van commentsecties voor een scheve publieke opinie?

Reacties zijn gesloten.