Hoe werkt fotomanipulatie in het nieuws?

Fotomanipulatie‘Beelden zeggen meer dan 1000 woorden.’ Een bekend gezegde en vaak ook ontzettend waar. Met een foto kun je op een veel makkelijkere manier dan met woorden direct tot de kern komen. Echter, beelden bieden ook de ruimte voor manipulatie. En daar wordt in de journalistiek dan ook gretig gebruik van gemaakt. En dan zijn er ook nog twee vormen van manipulatie. Als communicatiespecialist leg ik je uit hoe fotomanipulatie werkt in de journalistiek.

Framing via beelden

We zouden er vanuit mogen gaan dat een journalist de feiten op een waarheidsgetrouwe en objectieve manier vertaalt naar nieuwsberichten. Nou is het wel bekend dat dit in de praktijk niet altijd het geval is, maar het probleem is dat we ons er vaak niet van bewust zijn. Dat is ook het geval wanneer het gaat om afbeeldingen bij een nieuwsbericht. Journalisten gebruiken graag afbeeldingen omdat ze de realiteit zouden reproduceren en ze trekken de aandacht (Garcia & Stark, 1991). Daarnaast kunnen journalisten met afbeeldingen sterkere framing effecten bereiken dan met woorden (Powell, Boomgaarden, De Swert & De Vreese, 2015). Met andere woorden, met foto’s kan een journalist veel gemakkelijker de lezer een bepaalde richting in sturen dan met tekst.

Twee soorten fotomanipulatie

In de journalistiek komen er twee soorten fotomanipulatie voor. De eerste is het plaatsen van een onbewerkte foto op zo’n manier dat er een compleet andere interpretatie ontstaat van de situatie. Bijvoorbeeld een foto van een gapende politicus tijdens een congres of een lachende hoogwaardigheidsbekleder tijdens een herdenking. Het is cruciaal hoe je als bekend persoon wordt afgebeeld in de media omdat mensen geneigd zijn om aan elke foto conclusies te verbinden. Een foto van Mark Rutte op Dancevalley kan bijvoorbeeld funest zijn voor zijn reputatie. Niet dat een premier niet naar een festival mag, maar mensen zien die foto en houden daar toch een bepaalde gedachte aan over.

De tweede form van fotomanipulatie in het nieuws is het doelbewust bewerken van een foto, bijvoorbeeld met photoshop. Het is voor een journalist namelijk de ideale manier om de situatie wat aan te dikken of aan te scherpen. Op die manier wordt een gebeurtenis nog dramatischer. In veel gevallen wordt deze vorm van fotomanipulatie nauwelijks opgemerkt, maar soms gaat het mis en wordt het ontdekt. Het zou niet de eerste keer zijn dat de winnaar van de World Press Photo bijvoorbeeld betrapt wordt op het flink bewerken van zijn winnende plaat.

Fotomanipulatie, erg of niet?

Is het dan erg dat foto’s bewerkt worden in het nieuws? Ja en nee. Ten eerste is het natuurlijk wel een probleem. Jij als lezer zou erop moeten kunnen vertrouwen dat een nieuwsbericht kloppend is en dat je een waarheidsgetrouwe representatie van de werkelijkheid krijgt voorgeschoteld. Als we het zo bekijken is het natuurlijk wel een probleem dat foto’s worden bewerkt. Aan de andere kant, het bewerken van een foto is niet zo erg, mits de waarheid niet wordt verdraaid. Een donkerdere of lichtere kleur voor de lucht of het gras is niet zo’n probleem. Een compleet andere hoofdpersoon of volgorde van personen is dat natuurlijk wel.

En dan hebben we natuurlijk nog het plaatsen van het verkeerde beeld bij het verkeerde bericht. Een journalist kan vaak putten uit een enorme beeldbank en heeft dus de mogelijkheid om te kiezen voor een foto die al veel eerder is gemaakt. Op die manier kan de journalist een bepaald beeld voor een persoon creëren wat lang niet altijd in het voordeel van die persoon hoeft te zijn. Ook dit kunnen we scharen onder fotomanipulatie omdat er op een bewuste manier gespeeld wordt met de waarheid.

Implicaties voor de praktijk

Hoe weten we dan wanneer een foto wel of niet klopt of hoort bij een bericht? Wanneer photoshop goed is uitgevoerd is dit natuurlijk ontzettend lastig. Maar door zelf goed op te letten kun je al een eind komen. Bedenk goed dat geen enkel nieuwsmedium 100% objectief is. En dus zullen verschillende personen verschillend worden afgebeeld. Daarnaast kun je letten op details. Is het buiten koud en de hoofdpersoon van een nieuwsbericht is met korte mouwen afgebeeld, dan weet je dat de journalist speelt met de werkelijkheid. Het is vooral belangrijk om je niet te laten leiden door foto’s. Foto’s ondersteunen weliswaar de tekst van een nieuwsbericht, maar kunnen je ook de verkeerde kant opsturen. Als je jezelf daarvan bewust bent, wordt fotomanipulatie een stuk makkelijker te herkennen en prik je eenvoudiger door de verdraaiing van de werkelijkheid heen.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Garcia, M. & Stark, P. (1991). Eyes on the news. St. Petersburg: Poynter Institute for Media Studies.

Powell, T. E., Boomgaarden, H. G., De Swert, K. & De Vreese, C. H. (2015). A clearer picture: the contribution of visuals and text to framing effects. Journal of Communication, 65, 997-1017.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.