Hoe sturen de media de publieke opinie? Case: Nederlands Elftal

Publieke opinie Oranje

Het is algemeen bekend: we zijn er niet bij deze zomer. En met we bedoel ik het Nederlands elftal. De kwalificatiereeks was één grote martelgang en volgens de media kon Oranje er helemaal niets van. Al snel veranderde de publieke opinie en hield iedereen bij elke wedstrijd weer zijn hart vast. Toch gek als je bedenkt dat we twee jaar geleden nog derde werden van de wereld. Zo sterk is de macht van de media. Hoe beïnvloeden de media de publieke opinie? Ik beantwoord deze vraag aan de hand van het Nederlands elftal.

Publieke opinie, de media en Oranje

‘Het Nederlands elftal heeft in een bijzonder teleurstellend oefenduel ternauwernood gelijkgespeeld tegen Ierland.’ Het was de openingszin van het NOS-verslag van Ierland – Nederland. Natuurlijk was de 1-1 niet goed en was de wedstrijd slecht, maar we mogen niet vergeten dat het een wedstrijd om des Keizers baard was. Hoe anders waren de reacties al na Polen – Nederland (1-2) en helemaal na Oostenrijk – Nederland (0-2). De SBS 6 verslaggever vroeg aanvoerder Strootman zelfs of Nederland niet had misstaan op het EK (2.11). Behoorlijk opportunistisch natuurlijk, want ook deze wedstrijd ging helemaal nergens om. Het is een mooi voorbeeld hoe in een week de stemming van ontzettend negatief naar behoorlijk positief kan omslaan.

Niets is zo veranderlijk als voetbal en uiteindelijk gaat het om winstpartijen. Maar het is natuurlijk wel opmerkelijk dat je de ene week het elftal neersabelt en een week later is het allemaal hosanna. Alles staat en valt met overwinningen en dan is het spel direct ondergeschikt. De stemmingmakerij van de media heeft echter ook zijn weerslag op de publieke opinie. Is de media over het algemeen positief over Oranje, dan zal de stemming onder het publiek ook positief zijn. En omgekeerd geldt natuurlijk hetzelfde. Zeker nu met een voetballoze zomer voor Oranje en daarna de WK-kwalificatie was het voor het Nederland elftal van belang om in een positief daglicht komen te staan. En de media kan daarbij helpen.

Agenda Setting Theory

De media heeft grote invloed op de onderwerpen die besproken worden door ‘het volk’. McCombs en Shaw presenteerden in 1972 de Agenda Setting Theory. Deze theorie stelt dat de media bepalen waar het publiek over praat. Onderwerpen die belicht worden door de media komen automatisch op de publieke agenda. Op deze manier bepalen de radio, de televisie, de kranten en het internet dus eigenlijk waar wij het in het dagelijks leven over hebben. Maar minstens net zo belangrijk, ze bepalen dus ook waar we het niet over hebben. Is dit dan censuur? Nee, maar de keuzes van de journalist hebben wel grote invloed op het gesprek van de dag.

Framing en publieke opinie

Naast het poneren van onderwerpen op de publieke agenda, sturen de media ook de publieke opinie via framing. Framing is een communicatietechniek waarbij het publiek een bepaalde richting in wordt gestuurd door middel van een specifieke woordkeuze of het gebruik van een specifiek perspectief. Framing is bij uitstek de manier om emotionele reactie op te roepen, waaronder angst, verdriet of boosheid (Lazarus, 1991). Maar de media kunnen er via framing ook voor zorgen dat de stemming bij het publiek juist positief is vol met blijheid en vrolijkheid.

Agenda Setting, Framing en het Nederlands elftal

Hoe kunnen we deze twee communicatietechnieken, Agenda Setting en Framing, nou projecteren op het Nederlands elftal? Ik begin met Agenda Setting. Natuurlijk weten we allemaal dat Oranje deze zomer niet actief is op het EK. Maar hoe vaak is dit afgelopen week in de media geweest? Ging het niet veel meer over ‘we zijn in voorbereiding op de WK-kwalificatie’ in plaats van ‘we zijn sparringpartner in de uitzwaaiwedstrijden van EK-gangers’. Een duidelijk voorbeeld van sturen door de media.

Qua framing is de afgelopen interlandperiode nog veel interessanter. Zoals ik in de inleiding al aangaf kon Nederland er volgens de media helemaal niets van en was het meer dan terecht dat we niet op het EK aanwezig zijn. Maar tegen Polen werd het al beter en na Oostenrijk vonden VI en SBS 6 dat het Nederlands Elftal misschien wel een rol van betekenis had kunnen spelen in Frankrijk. Opeens is iedereen weer positief over Oranje en dat heeft zijn weerslag op de publieke opinie. Natuurlijk baalt iedereen dat we het EK gaan missen, maar opeens is iedereen weer wat positiever over ons nationale team. Natuurlijk deels door de prestaties van het team zelf, maar ook deels door framing door de media.

Advies voor in de praktijk

Het is altijd goed om te beseffen dat de media grotendeels bepalen waar we over praten en of dit positief, negatief of neutraal (publieke opinie) is. Hier tegenin gaan is voor veel mensen geen optie omdat we vaak sterk afhankelijk zijn van de media. Op zich is het geen probleem dat de media hun stempel drukken op de publieke opinie, maar het is wel belangrijk om kritisch te blijven. Bijvoorbeeld als het gaat om Oranje. We hebben 3 potjes gespeeld tegen middelmatige tegenstanders, is dat een reden om nu in een juichstemming over straat te gaan?

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Lazarus, R. S. (1991). Emotion & Adaptation. Oxford: Oxford University Press.

McCombs, M. & Shaw, D. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36, 176-187.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

2 gedachten over “Hoe sturen de media de publieke opinie? Case: Nederlands Elftal

Reacties zijn gesloten.