Hoe speelt emotie een rol bij hulp in de vluchtelingencrisis?

Vluchtelingencrisis en emotieIedereen heeft vorige week de verschrikkelijke foto gezien van de 3-jarige Aylan, een aangespoelde Syrische kleuter op het strand van Bodrum. En iedereen weet dat er grote groepen vluchtelingen onderweg zijn van Syrië naar Duitsland via landen als Hongarije, Servië en Oostenrijk. Al deze mensen zijn op zoek naar een beter bestaan en in de zoektocht naar een betere leefomgeving worden ze gesteund door duizenden mensen die graag willen helpen. Maar laten we ons in de vluchtelingencrisis niet teveel leiden door emoties? Kunnen we wel rationele beslissingen nemen nu de nood hoog is? Ik zoek het voor je uit als communicatiespecialist.

Steeds meer vluchtelingen

De situatie in Syrië is dermate zorgwekkend met IS dat steeds verder oprukt en een regering die machteloos toekijkt. In 4 jaar tijd zijn al 4 miljoen Syriërs het land ontvlucht uit pure wanhoop. Een groot deel daarvan zoekt zijn heil in de omliggende landen, maar er zijn er ook velen die hun geluk zoeken in het rijke westen. De hele zomer lang werden er dagelijks honderden vluchtelingen gered op de Middellandse Zee. Eenmaal aangekomen op het Europese vaste land willen de meeste vluchtelingen zo snel mogelijk naar Duitsland. Maar om daar te komen moeten landen als Hongarije en Oostenrijk doorkruist worden. Aldaar staan veel inwoners klaar om de vluchtelingen te helpen, wat natuurlijk fantastisch is. Maar hoever moeten we daarin gaan? En reageren we niet te emotioneel?

Emotie en social proof spelen een grote rol

Het AD meldde afgelopen weekend dat 1 op de 8 Nederlanders bereid is om een vluchteling in huis te nemen. Natuurlijk ontzettend nobel, maar het COA (Centraal orgaan Opvang Asielzoekers) raadt dit af. Zij waarschuwen namelijk dat veel mensen niet weten waar ze aan beginnen. Vluchtelingen zijn getraumatiseerd en hebben vaak de ergste dingen meegemaakt. Daarnaast is een vluchteling in huis nemen niet zomaar iets. De kosten gaan flink omhoog en je kunt hem of haar natuurlijk niet na een paar maanden de deur uitzetten als je het wel gezien hebt. Het COA zegt daarom ook niet voor niets: ‘Weet waar je aan begint’. De vraag is of mensen hier wel over na hebben gedacht. Het lijkt er eerder op dat de mensen die een vluchteling in huis willen nemen geleid worden door emoties.

Een andere belangrijke factor in de vluchtelingencrisis is social proof. Wanneer we onzeker zijn over hoe ons te gedragen, kijken we naar hoe anderen zich gedragen (Sherif, 1936). Oftewel, als de buurman roept een vluchteling te willen opvangen, lijkt ons dit zelf ook een goed idee. Immers, je wilt straks niet de enige zijn die het niet doet. Maar ook social proof heeft te maken met emotie. Het is geen rationele beslissing om je eigen gedrag te spiegelen aan dat van anderen, het is eerder een emotionele reactie om niet in de knoop met je geweten te komen.

Emotie en vluchtelingencrisis goed te begrijpen

Het is goed te begrijpen dat veel mensen emotioneel reageren op de vluchtelingencrisis. Onschuldige mensen worden ‘gestraft’ door te moeten vluchten vanwege de instabiele situatie in het thuisland. Hoeken (2009) heeft laten zien dat het ‘bestraffen’ van een goed personage in verhalen leidt tot negatieve emoties als woede en verdriet. Deze emoties leiden vervolgens tot emotionele reacties waarin we iets goeds willen doen voor de mensen die het moeilijk hebben. En laat nou net het aantal verhalen over vluchtelingen die het slecht hebben op dit moment het nieuws grotendeels bepalen.

Kees van der Staaij, leider van de SGP, heeft dat begrepen en stelt dat ‘emotie niet het debat mag bepalen‘. Natuurlijk zullen veel mensen het hier niet mee eens zijn, maar Van der Staaij heeft wel een punt. Liefdadigheid en het opvangen van vluchtelingen is natuurlijk ontzettend goed, maar het is niet de oplossing voor het vluchtelingenprobleem. Willen we vluchtelingen echt helpen, dan moeten we het probleem aan de voorkant aanpakken, niet aan de achterkant. Zolang vluchtelingen hier geholpen worden is dat een signaal naar de mensenhandelaren dat er nog meer mensen kunnen komen. En juist dat laatste kan een probleem vormen. Er komt namelijk een moment dat we geen vluchtelingen meer kunnen opvangen en dan zijn de gevolgen niet te overzien.

Emotie moet gepaard gaan met rationaliteit

Ook al zijn emoties bij deze enorme vluchtelingencrisis uitstekend te begrijpen, juist nu wordt ook rationaliteit gevraagd. Hoe veel pijn het ook doet om te zien dat duizenden mensen op zoek zijn naar een beter leven, we kunnen ons simpelweg niet alleen laten leiden door emotie. Een vluchteling in huis nemen is prima, maar bedenk goed wat dat impliceert op de lange termijn. En wees voorbereid op getraumatiseerde mensen, waarbij radicalisering op de loer ligt.

Het is absoluut goed dat Europa haar best doet om al deze mensen op te vangen. Om ze van eten, drinken en huisvesting te voorzien, maar we moeten wel goed nadenken over de manier waarop en waar al deze mensen heen moeten. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met eventuele spanningen die grote groepen vluchtelingen kunnen opleveren in de samenleving, zeker wanneer extremistische partijen zich beginnen te roeren. Daarom is de enige oplossing voor de vluchtelingencrisis emotie combineren met rationaliteit. Gezamenlijk een structurele oplossing vinden en niet alleen aan symptoombestrijding doen, iets wat op dit moment teveel gedaan wordt.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Hoeken, H. (2009). Narratieve evidentie, levendigheid en overtuigingskracht. Tijdschrift voor Taalbeheersing, 31, 169-184.

Sherif, M. (1936). The psychology of norms. New York: Harper.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

Een gedachte over “Hoe speelt emotie een rol bij hulp in de vluchtelingencrisis?

Reacties zijn gesloten.