Hoe komen cultuurverschillen op communicatiegebied tot uiting?

Cultuurverschillen op communicatiegebiedCultuurverschillen in communicatie kunnen leiden tot vervelende situaties. De kans is groot dat een goed bedoelde handreiking verkeerd wordt opgevat, een bepaalde manier van directheid niet wordt gewaardeerd of jouw communicatiepartner kent een andere manier van begroeten. Wanneer je hiervan niet op de hoogte bent, kan dit leiden tot ongemakkelijke momenten. Niet alleen hierom is het goed om te weten hoe er in een bepaald land of werelddeel gecommuniceerd wordt, maar ook om te weten wanneer iets bedreigend overkomt voor iemand. En wat doen andere culturen om gezichtsverlies te voorkomen? Als communicatiespecialist duik ik in de cultuurverschillen op communicatiegebied.

Cultuurverschillen op communicatiegebied

We weten allemaal dat er cultuurverschillen bestaan tussen verschillenden volken op communicatiegebied. Zo worden Nederlanders in het buitenland altijd gezien als zeer direct of zelfs onbeleefd, terwijl we dat zelf totaal niet zo ervaren. Non-verbale communicatie verschilt ook per cultuur en het kan zomaar zijn dat je in Zuid-Amerika ook van man tot man begroet wordt met een kus op de wang. Terwijl ze in Azië juist weer veel minder van het persoonlijke contact zijn. Een buiging in plaats van een hand is bijvoorbeeld niet ongebruikelijk. De vraag is waar deze communicatieverschillen uit voortkomen en wat er achter zit.

Een belangrijk begrip bij cultuurverschillen op communicatiegebied is privacy. Petronio (2010) schreef al eens dat de privacyregels in een maatschappij een mooie reflectie zijn van een cultuur. Dat houdt in dat overal anders wordt gedacht over privacy. In Nederland zijn we behoorlijk open en bloot en vertellen we maar wat graag alles aan iedereen. Maar niet overal is dit zo gemakkelijk. In behoorlijk veel landen kan bijvoorbeeld een negatief privébericht (bijvoorbeeld iemand die iets slechts zegt over een familielid of vriend) een bedreiging vormen voor de ‘face’. Face houdt in dat je een positief beeld van jezelf wilt schetsen en wanneer iemand je daarin bedreigt, is er dus kans op gezichtsverlies. Echter, de manier waarop gereageerd wordt op een negatief bericht verschilt per cultuur.

Individu of groep

Een belangrijk onderscheid kan gemaakt worden tussen de westerse en de oosterse wereld. Waar we in de westerse wereld meer als individu leven, is in Azië het groepsgevoel vaak nog sterk aanwezig. Dit heeft gevolgen voor de manier waarop we ons bedreigd voelen en hoe we daar mee omgaan. Een slecht bericht in een individualistische samenleving betekent namelijk een aanval op onszelf, terwijl in een groepssamenleving een negatief bericht in de directe omgeving een aanval lijkt op de hele familie of je hele vriendengroep (Ting-Toomey & Kurogi, 1998).

Facework strategieën

Niemand wil natuurlijk gezichtsverlies leiden en daarom zijn er verschillende Facework strategieën (manieren om een positief zelfbeeld te houden) die we kunnen toepassen. De dominante strategie houdt in dat we bij een negatief bericht direct in de tegenaanval gaan en verbale agressie gebruiken. Een voorbeeld:

Jan: ‘Die broer van jou gaat ook niet echt lekker hé, ik zag hem bij de voedselbank.’
Piet: ‘Waar bemoei je je mee! Er iets niets aan de hand, hij werkt daar gewoon als vrijwilliger.’

De tweede strategie is eromheen praten. Bij deze strategie doe je eigenlijk alsof je neus bloedt. Een voorbeeld:

Jan: ‘Die broer van jou gaat ook niet echt lekker hé, ik zag hem bij de voedselbank.’
Piet: ‘Oh ja? Ach dan had ‘ie vast honger’.

De derde Facework strategie houdt in dat je kalm blijft wanneer iets negatiefs gezegd wordt en dat je erover wilt praten. Op die manier kun je in een privédiscussie de aanval van de ander neutraliseren. Wederom een voorbeeld:

Jan: ‘Die broer van jou gaat ook niet echt lekker hé, ik zag hem bij de voedselbank.’
Piet: ‘Het gaat inderdaad niet zo goed. Maar heb jij misschien tips hoe we hem er weer bovenop kunnen helpen?’

Facework strategieën in verschillende culturen

Welke Facework strategie in welke situatie wordt ingezet verschilt per cultuur. In culturen waar het groepsgevoel belangrijk is zal er eerder gekozen worden voor indirecte communicatie (de tweede en derde strategie). Mensen zijn namelijk afhankelijk van elkaar en willen samen verder. Echter, in een individualistische maatschappij kiezen mensen eerder voor directe communicatiestrategieën, in dit geval de dominante strategie. Je laat immers niet toe dat iemand anders iets vervelends over jou of een directe bekende zegt.

Nog goed om te weten is dat het in Aziatische culturen moeilijker is dan in westerse culturen om aan een vreemde te vertellen dat er iets aan de hand is in hun familie of vriendenkring. Dit wordt namelijk gezien als iets wat gezichtsverlies oplevert en de groep zwakker maakt (Cho & Sillars, 2015). In westerse culturen hebben we hier minder problemen mee omdat we uiteindelijk meer voor ons zelf leven en dus minder waarde hechten aan een sterke groep.

Implicaties in de praktijk

De genoemde cultuurverschillen op communicatiegebied zijn belangrijk wanneer je bijvoorbeeld zaken wilt doen met mensen uit een andere cultuur. Je moet niet alleen op de hoogte zijn van de omgangsvormen daar, maar ook wat het voor iemand kan betekenen om iets privé te vertellen. Daarbij is het van belang om te weten of een maatschappij meer op het individu of op een groep is gericht. Op basis daarvan kun je namelijk inschatten hoe de ander zal reageren en wat voor communicatiestrategieën het best ingezet kunnen worden.

Zaken doen met andere culturen vergt dus het nodige researchwerk. Maar ook om in privékringen met een andere cultuur om te gaan zal je wat aanpassingen in de omgang en het gedrag moeten doorvoeren. Juist het verdiepen in de omgangsvormen van anderen zal uiteindelijk iedereen verder helpen als het aankomt op interculturele communicatie.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Cho, M. K. & Sillars, A. (2015). Face threat and Facework strategies when family (health) secrets are revealed: a comparison of South Korea and the United States. Journal of Communication, 65, 535-557.

Petronio, S. (2010). Communication privacy management theory: what do we know about family privacy regulation? Journal of family theory & review, 2, 175-196.

Ting-Toomey, S. & Kurogi, A. (1998). Facework competence in intercultural conflict: an update face-negotiation theory. International Journal of Intercultural Relations, 22, 187-225.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

3 gedachten over “Hoe komen cultuurverschillen op communicatiegebied tot uiting?

Reacties zijn gesloten.