Hoe hebben de media invloed op de financiële crisis?

Financiele crisis 2

De afgelopen jaren heeft de wereldeconomie een flinke knauw gekregen. Eerst kenden we de kredietcrisis van 2007 tot en met 2009 en daarna begon de Eurocrisis die tot op de dag van vandaag nog voortduurt, ook al gaat het steeds wat beter. De beurzen hadden het moeilijk, banken moesten gered worden of gingen failliet en overheidsschulden liepen op. De media kwamen tijd en ruimte te kort om overal over te berichten. Maar was berichten het enige wat de media deden? Hielpen de media niet onbewust mee aan het in stand houden van de economische crisis? Wat is en was de invloed van de media op de financiële crisis? Als communicatiespecialist leg ik het je uit aan de hand van het artikel ‘Frame complexity and the financial crisis: a comparison of the United States, the United Kingdom, and Germany in the period 2007-2012’ van Kleinnijenhuis, Schultz en Oegema (2015).

Communicatieve complexiteit

In de media worden voortdurend keuzes gemaakt over de te brengen onderwerpen. Nieuws moet relevant zijn, interessant en anders dan normaal. De onderwerpen die samen het nieuws vormen, worden de ‘media agenda’ genoemd. Deze media agenda kan zeer gevarieerd zijn, wanneer er veel verschillende onderwerpen en objecten worden belicht, of juist heel eenzijdig. Daarnaast spelen de connecties tussen verschillende onderwerpen en objecten in het nieuws (hoe verhouden de onderwerpen of objecten zich tot elkaar?) een belangrijke rol in de media. Die connecties vormen namelijk samen met de verscheidenheid aan onderwerpen de ‘communicatieve complexiteit’.

Galtung en Ruge (1965) hebben aangetoond dat een lage communicatieve complexiteit in het nieuws (weinig verschillende onderwerpen en connecties daartussen) een indicator is voor een crisis. Er wordt dan vooral aandacht geschonken aan enkele grote onderwerpen, zodat er weinig ruimte is voor ander nieuws. Wanneer een crisis over zijn hoogtepunt heen is en de situatie zich weer begint te herstellen, neemt de communicatieve complexiteit weer toe. Meerdere stakeholders (belanghebbenden) komen dan aan het woord en zodoende komen er meer onderwerpen aan bod in het nieuws.

Media, financiële crisis en consumentenvertrouwen

In de aanloop naar en gedurende de economische crisis daalt de communicatieve complexiteit in de media. Er worden minder onderwerpen behandelt en de onderwerpen die behandelt worden zijn voornamelijk negatief (werkloosheid, kredietcrisis, inflatie). Deze lage communicatieve complexiteit heeft een negatieve invloed op beurskoersen (Kleinnijenhuis, Schultz, Oegema & Van Atteveldt, 2013) en het consumentenvertrouwen (Hollanders & Vliegenthart, 2011). Daarentegen gaat het consumentenvertrouwen weer omhoog wanneer de communicatieve complexiteit toeneemt (Wong Ormiston & Tetlock, 2011). Dit komt omdat we zien dat meerdere bedrijven hun verantwoordelijk nemen en er echt stappen worden gezet om uit de crisis te komen.

Ook belangrijk voor het consumentenvertrouwen is hoe nieuws wordt gebracht door de media. Wanneer we alsmaar horen dat we erop achteruit gaan, heeft dit een negatief effect op ons vertrouwen in de economie. Kleinnijenhuis en anderen (2015) kijken daarom in hun onderzoek niet alleen naar de toe- of afname van communicatieve complexiteit en de invloed hiervan op consumentenvertrouwen en beurskoersen, maar ook naar hoe het nieuws gebracht wordt en wat daar het effect van is.

Media zijn indicator voor financiële crisis en herstel

De onderzoekers hebben voor hun studie gekeken naar artikelen van 9 grote kranten, verdeeld over de Verenigde Staten, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk in de periode 2007-2012 (het hoogtepunt van de financiële crisis). In totaal werden 167.537 artikelen verzameld die met de financiële crisis te maken hadden. Volgens de theorie zou de communicatieve complexiteit aan het begin van een crisis flink moeten dalen, totdat er een omslagpunt komt. De resultaten van het onderzoek bevestigen dit. De diverse kranten berichten vanaf het begin erg selectief over de economische crisis totdat de eerste tekenen van herstel zichtbaar zijn. Vanaf dan neemt de diversiteit van onderwerpen en de connecties daartussen flink toe. Daarmee zijn de media een indicator voor de financiële crisis en het herstel ervan.

Media beïnvloeden beurskoersen en consumentenvertrouwen

Het tweede deel van het onderzoek draaide om de vraag of de media de financiële crisis alleen weergeven of ook beïnvloeden. Het antwoord is dat de media de financiële crisis daadwerkelijk beïnvloeden. De resultaten laten zien dat een afname van communicatieve complexiteit in de media een maand later gevolgd wordt door een lager consumentenvertrouwen en lagere beurskoersen. Daar staat tegenover dat een toename van communicatieve complexiteit in de media gevolgd wordt door meer vertrouwen van de consument en hogere beurskoersen.

Uit het onderzoek blijkt daarnaast dat de manier waarop over de economische crisis bericht wordt (positief of negatief) geen direct effect heeft op de beurskoersen. Er is wel een effect op consumentenvertrouwen. Positief nieuws zorgt voor meer consumentenvertrouwen. Omgekeerd geldt hetzelfde; negatief nieuws reduceert het vertrouwen van de consument. Consumentenvertrouwen is belangrijk omdat het vaak gezien wordt als voorwaarde voor economische groei.

Gevolgen voor de praktijk

Eén van de bevindingen uit het onderzoek was dat we via de media kunnen weten wanneer we in een crisis terecht komen en zitten. De berichtgeving is dan selectief en eenzijdig. Pas wanneer het herstel inzet, worden er weer meerdere onderwerpen belicht. Met deze kennis zouden we aan de slag moeten gaan. De berichtgeving in de media vertelt ons grotendeels of we in een crisis zitten en dus kunnen we erop anticiperen. Zodra de berichtgeving selectief wordt (= crisissituatie) moeten stakeholders alles op alles zetten om vaker in het nieuws te komen, zodat de communicatieve complexiteit zal toenemen. Waarom is dit belangrijk?

Juist omdat de berichtgeving in de media omtrent een economische crisis een direct effect heeft op het consumentenvertrouwen en de beurskoersen, is het van belang dat bedrijven en de politiek zo snel mogelijk in actie schieten en met nieuws komen in een crisissituatie. Wanneer dat gebeurt, neemt de communicatieve complexiteit in de media toe. Met als gevolg toenemend consumentenvertrouwen, hogere beurskoersen en een groeiende economie. Echter, de macht van de media is groter dan gedacht, blijkt uit het besproken onderzoek. Wanneer de communicatieve complexiteit laag wordt gehouden door de media door weinig verschillende onderwerpen te belichten, wordt de financiële crisis, al dan niet bewust, in stand gehouden.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Galtung, J., & Ruge, M. H. (1965). The structure of foreign news. Journal of Peace Research, 2, 64–91.

Hollanders, D., & Vliegenthart, R. (2011). The influence of negative newspaper coverage on consumer confidence. Journal of Economic Psychology, 32, 367–373.

Kleinnijenhuis, J., Schultz, F., Oegema, D. & van Atteveldt, W. (2013). Financial news and market panics in the age of high-frequency sentiment trading algorithms. Journalism, 14, 271–291.

Kleinnijenhuis, J., Schultz, F. & Oegema, D. (2015). Frame complexity and the financial crisis: a comparison of the United States, the United Kingdom, and Germany in the period 2007-2012. Journal of Communication, 65, 1-23.

Wong, E. M., Ormiston, M. E., & Tetlock, P. E. (2011). The effects of top management team integrative complexity and decentralized decision making on corporate social performance. Academy of Management Journal, 54, 1207–1228.

 

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.