Hoe beïnvloeden de media onze voorkeuren via verantwoordelijkheid?

Verantwoordelijkheid en straffen
De manier van nieuws brengen heeft een grote invloed op onze voorkeuren. Zo schreef ik eerder al over het creëren van stereotypen van bevolkingsgroepen door de media. Maar ook op een ander vlak hebben de nieuwsmedia invloed op ons. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om bepaalde beleidskeuzes. Door een bepaald frame te gebruiken, kan een medium ons sturen naar een voorkeur voor het een of ander. Concreet gezegd, als op het journaal een bepaalde bevolkingsgroep of persoon verantwoordelijk wordt gehouden voor een misdaad, dan nemen wij dat over en willen we gepaste maatregelen zien. Hoe dit proces in zijn werk gaat leg ik uit als communicatiespecialist.

Framing, cognitie en emotie

Het nieuws bepaalt voor grote delen hoe wij denken en doen. Neem bijvoorbeeld de strijd tussen Oekraïne en Rusland. Hier wordt Rusland afgeschilderd als de grote boosdoener en zouden sancties voor de Russen terecht zijn. In Rusland zien ze dit natuurlijk heel anders en wordt Oekraïne (en Europa) gezien als kwaadaardig. Het is net welke partij verantwoordelijk wordt gehouden voor conflicten door de nieuwsmedia. Deze manier van framing (het nieuws in een bepaald frame gieten) heeft invloed op onze beleidsvoorkeuren doordat cognitieve opvattingen worden bespeeld (Lecheler & de Vreese, 2012).

Maar framing heeft niet alleen invloed op onze cognitieve opvattingen, het zorgt ook voor affectieve (emotionele) reacties, bijvoorbeeld angst, verdriet of boosheid (Lazarus, 1991). Een manier van nieuws brengen kan namelijk leiden tot sterke emoties, bijvoorbeeld bij het zien van veel onrecht. Een klassieke opvatting is dat we het gerechtvaardigd vinden dat de verantwoordelijken voor onrecht of misdaden gestraft worden en dat de goeden beloond dienen te worden. Deze opvatting is vooral gebaseerd op cognitie (we denken er rationeel over na), maar als emotie ook een rol speelt bij onze houding ten opzichte van beleid, hoe zit dat dan?

Onderzoek ‘Beyond cognitive framing processes’

Kühne, Weber en Sommer (2015) hebben een onderzoek uitgevoerd om dit uit te zoeken. Ze ontwierpen twee artikelen over jeugdcriminaliteit. In het ene artikel werd sterk benadrukt dat de jeugd verantwoordelijk was voor de toename van jeugdcriminaliteit. In het andere artikel werd alleen geconstateerd dat er een toename was, maar de verantwoordelijk werd niet overduidelijk bij de jongeren gelegd. Na het lezen van het artikel werden er vragen gesteld over emotionele reacties en cognitieve opvattingen omtrent het onderwerp. Met als belangrijkste vragen een aantal items om te toetsen of de participanten voor of tegen straffen waren voor de jeugd.

Verantwoordelijkheid leidt tot voorkeur voor straf

De eerste bevinding uit het onderzoek was dat de participanten die het ‘verantwoordelijkheids-frame’ hadden gelezen, meer voorstander waren van gepaste straffen voor de jeugd dan de participanten die de objectievere tekst hadden gelezen. Hieruit is op te maken dat het brengen van nieuws op een bepaalde manier dus van grote invloed kan zijn op hoe mensen reageren op een nieuwsitem.

Vervolgens wilden de onderzoekers weten welke factoren verantwoordelijk waren voor het verschil in voorkeur voor wel of geen straf na het lezen van één van de twee teksten. Kühne en anderen (2015) laten zien dat het ‘verantwoordelijkheids’-frame zorgt voor een groter geloof dat de jeugd daadwerkelijk verantwoordelijk is voor de problemen. Deze verantwoordelijkheid leidt tot meer boosheid over de situatie en die boosheid resulteert weer in een sterke voorkeur voor gepaste straffen.

Verantwoordelijkheid leidt tot boosheid

Ook werd er gevonden dat in de verantwoordelijkheidsconditie de participanten meer boosheid ervoeren dan de deelnemers die de andere tekst hadden gelezen. Een andere bevinding was dat het geloof dat de jeugd verantwoordelijk was voor de toename van jeugdcriminaliteit, een direct effect had op de voorkeur voor het straffen van deze jeugd. Zo blijkt uit dit onderzoek dat een verantwoordelijkheidsframe grote gevolgen kan hebben voor de opvattingen van kijkers. Zowel indirect als direct wordt het straffen van verantwoordelijken voor misstanden prima gevonden. Die opvatting is veel minder aanwezig wanneer er geen duidelijke verantwoordelijke aan te wijzen is in een nieuwsbericht.

Implicaties voor de praktijk

Dat de media een grote invloed hebben op ons denken en doen is algemeen bekend. Voor veel mensen is het journaal of de krant immers de enige manier om te horen of lezen wat er in de rest van de wereld gebeurt. Maar uit het besproken artikel blijkt dus ook dat het toeschuiven van de verantwoordelijkheid aan een bepaalde persoon of groep grote gevolgen kan hebben. Als westers land hebben we natuurlijk onze bondgenoten en vijanden en dit zal ook altijd zo belicht worden in de media. Het is goed om daar af en toe bij stil te staan.

Als we daarbij stil staan, is het namelijk maar de vraag of we alles wel moeten aannemen zoals het gebracht wordt op het journaal. Is Griekenland wel zo koppig of kunnen ze gewoon niet anders? Is Oekraïne wel zoveel beter als Rusland? Is het wel zo dat één Europa ons echt sterker maakt? Met andere woorden, zijn de nieuwsmedia wel zo objectief of brengen ze alleen datgene dat ze willen dat wij denken? Immers, het toeschuiven van verantwoordelijkheid heeft een grote impact op ons. Iets waar bijvoorbeeld Geert Wilders handig gebruik van maakt.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Bronnen

Kühne, R., Weber, P. & Sommer, K. (2015). Beyond cognitive framing processes: anger mediates the effects of responsibility framing on the preference for punitive measures. Journal of Communication, 65, 259-279.

Lazarus, R. S. (1991). Emotion & Adaptation. Oxford: Oxford University Press.

Lecheler, S. & de Vreese, C. H. (2012). News framing and public opinion: a mediation analysis of framing effects on political attitudes. Journalism and mass communication quarterly, 89, 185-204.

 

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.

Een gedachte over “Hoe beïnvloeden de media onze voorkeuren via verantwoordelijkheid?

Reacties zijn gesloten.