Ethos, pathos, logos, wat zeggen slogans van politieke partijen?

ethos pathos logos, slogans

Dit voorjaar mogen we niet één, maar twee keer naar de stembus. Op 20 maart vinden de verkiezingen voor de provinciale staten plaats. Vervolgens kiezen we op 22 mei de Nederlandse afgevaardigden voor het Europees Parlement. Vooral de eerste verkiezing is belangrijk, omdat de provinciale staten de leden van de Eerste Kamer kiezen. En dus komt de retoriekmolen van politieke partijen weer op gang. De partijen doen hun best om de kiezer te overtuigen op hen te stemmen. Ethos, pathos, logos, het komt allemaal voorbij. In dit artikel zoom ik in op de slogans van politieke partijen. Wat zegt een slogan over een partij? Hoe overtuigend zijn de slogans? Geven ze aan waar een partij voor staat? Een korte analyse.

Ethos, pathos, logos, de basis van retoriek

Eerst moeten we even terug naar de basis. Wat is retoriek eigenlijk? Retoriek is de kunst van het spreken. Vanuit de Griekse oudheid wordt retoriek gezien als een manipulatieve vorm van communicatie. Een manier om anderen te overtuigen. Volgens Aristoteles was retoriek inherent aan menselijke communicatie en zijn er drie manieren waarop retoriek je kan overtuigen: ethos, pathos en logos. Ethos gaat over de geloofwaardigheid en eerlijkheid van de spreker. Pathos draait om overtuiging via emoties die de spreker bij jou oproept. Logos gaat over overtuiging door argumentatie. De ideale politicus weet ethos, pathos en logos perfect te combineren om zo de kiezer te overtuigen.

Retoriek in de praktijk

De theorie klinkt logisch, maar hoe ziet retoriek eruit in de praktijk? Denk bijvoorbeeld aan metaforen, rijm of alliteratie. Maar ook herhaling, stopzinnetjes in een betoog of spelen met intonatie zijn retorische middelen om te overtuigen. Wellicht de meest herkenbare is het maken van lexicale keuzes. De woordkeuze van een politieke partij of politicus zegt doorgaans veel over de koers van de partij. Waar mikken ze op? Waar maken ze zich sterk voor? En voor wie is de politieke partij bedoeld? Aan de hand van slogans van de grootste politieke partijen laat ik zien wat de lexicale keuzes daadwerkelijk betekenen.

VVD: leve de doeners

De grootste partij van Nederland trekt de lijn door van de laatste Tweede Kamerverkiezingen. Niet denken maar doen, dat is wat de VVD wil uitstralen. Op hoog politiek niveau, maar ook in de samenleving. Met de ‘doeners’ sluiten ze aan bij de ondernemers, de mensen die Nederland verder moeten helpen. Kijken we naar ethos, pathos en logos, dan speelt de VVD vooral in op pathos: de emotie.

CDA: voor een land dat we door willen geven

Het CDA kiest voor de toekomst. Maar wel per onderwerp. Een soepeler kinderpardon, een realistischer klimaatakkoord. De geloofwaardigheid van het CDA is met deze slogan niet optimaal. Wel spelen ze goed in op emotie. Iedereen is het erover eens dat we ons land goed moeten achterlaten voor de volgende generatie.

 D66: voor de toekomst

D66 doet eigenlijk hetzelfde als het CDA. Met als verschil dat de partij iets geloofwaardiger is als het gaat om de toekomst. Groot voorvechter van het klimaatakkoord. De slogan van D66 doet het goed op ethos en pathos.

SP: als we samen opstaan, dan kunnen we winnen

De slogan van de SP is wat merkwaardig mijns inziens. Ze maken van de politiek een competitie waarin zij aan zij gestreden moet worden. Terwijl de partij zich sinds kort juist een beweging noemt van vrienden voor rechtvaardigheid. Kijken we naar ethos, pathos en logos, dan zou je alleen voor pathos wat punten kunnen geven.

CU: geef geloof een stem

De ChristenUnie komt met ‘Geef geloof een stem’. Hierin klinkt vooral ethos door. De CU wil graag beleid voeren dat strookt met de opvattingen van het geloof. Eerlijkheid en geloofwaardigheid komen hierin naar voren. Qua oproepen van emotie is deze slogan minder sterk.

PVV: Nederland weer van ons

Als er een partij is in Nederland die inspeelt op emotie, is het wel de PVV. ‘Nederland weer van ons’ roept emotie op. Of je het ermee eens bent of niet. Voor de verkiezingen van de provinciale staten doet Wilders er nog een schepje bovenop. Hiervoor komt de PVV met de slogan ‘Stem Rutte weg’ om ontevreden kiezers te bereiken. Pathos in optima forma.

PVDA: zeker zijn van een eerlijke toekomst

De Partij van de Arbeid probeert met haar slogan in te spelen op emotie en eerlijkheid (pathos en ethos). De arbeider wil natuurlijk een eerlijke toekomst en zal zich aangesproken voelen met een dergelijke slogan. Daarnaast is het stukje ‘zeker zijn’ slim gekozen. Wanneer je het moeilijk hebt, ben je op zoek naar zekerheid. Dit doet het goed op emotioneel vlak. Zowel voor ethos als pathos krijgt deze slogan punten.

GroenLinks: geen slogan

GroenLinks communiceert geen slogan. Ook op de website is niets te vinden. Een onverstandige keuze, omdat een slogan in een paar woorden de koers van je partij uiteen kan zetten.

Conclusie

De meeste politieke partijen mikken met hun slogans op pathos: overtuiging via emotie. Ze proberen een emotionele binding met de kiezer te krijgen. Logos is via een slogan vrijwel onmogelijk, omdat je niet de ruimte hebt om veel uit te wijden over je programma. De geloofwaardigheid van een partij is natuurlijk wel belangrijk en daarom zie je bij sommige slogans ethos ook terugkomen. Maar uiteindelijk is een emotionele lading voor veel kiezers de doorslaggevende factor. En dus komt dat veel terug in de slogans.

Meer weten over dit onderwerp of andere artikelen op deze site? Stuur me een mail.

Marc Wessels

Ik ben begonnen met de bachelor Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de VU in Amsterdam. Om me meer te verdiepen in bedrijfscommunicatie heb ik de gelijknamige master gevolgd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Daar heb ik ook mijn vaardigheden op het gebied van online communicatie en crisiscommunicatie ontwikkeld. Ik verzorg nu de marketingcommunicatie van het Taalcentrum-VU en op deze blog vertaal ik als communicatiespecialist interessante en aansprekende communicatieonderwerpen van de theorie naar de praktijk.